Anonim Şirkette Kayıtlı Sermaye Sistemi: Yönetim Kurulu Yetkisi, Kayıtlı Sermaye Tavanı, Beş Yıllık Süre ve Rüçhan Hakkı (TTK m. 460)

Anonim şirkette kayıtlı sermaye sistemi nedir? 6102 sayılı Türk Ticaret KanunuTTK6102 sayılı Türk Ticaret KanunuTTK, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'dur: tacirleri, şirketleri, kıymetli evrakı, sigortayı ve taşımayı düzenler. Şirketler ve ticari işler için ne anlama geldiğini burada bulun.Sözlük → (TTK) m. 460/1'e göre halka açık olmayan bir anonim şirkette, ilk veya değiştirilmiş esas sözleşme ile, esas sözleşmede belirlenen kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayeyi artırma yetkisi yönetim kuruluna tanındığı takdirde, yönetim kurulu sermaye artırımını Kanundaki hükümler çerçevesinde ve esas sözleşmede öngörülen yetki sınırları içinde gerçekleştirebilir; bu yetki en çok beş yıl için tanınabilir. TTK m. 456/2 sonucu ortaya koyar: artırıma esas sermaye sisteminde TTK m. 459'a göre genel kurul, kayıtlı sermaye sisteminde TTK m. 460 gereğince yönetim kurulu karar verir. Aşağıda sırasıyla şirketin sisteme nasıl girdiğini, Bakanlığın halka açık olmayan şirketlerde kayıtlı sermaye sistemine ilişkin Tebliği uyarınca kayıtlı sermaye tavanını, yetki süresini ve yenilenmesini, yönetim kurulu kararının nasıl alındığını, ilan ve tescil edildiğini, rüçhan hakkının sınırlandırılmasını, yönetim kurulu kararına karşı iptal davasını, genel kurulun yaptığı olağan sermaye artırımıyla karşılaştırmayı, sistemden çıkışı ve yabancı ortaklı bir şirketin atacağı adımları ele alıyoruz.

1. Anonim Şirkette Kayıtlı Sermaye Sistemi Nedir? (TTK m. 460/1 ve 332)

Kısa cevap. TTK m. 460/1'e göre halka açık olmayan bir anonim şirkette, ilk veya değiştirilmiş esas sözleşme ile, esas sözleşmede belirlenen kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayeyi artırma yetkisi yönetim kuruluna tanındığı takdirde, yönetim kurulu sermaye artırımını Kanundaki hükümler çerçevesinde ve esas sözleşmede öngörülen yetki sınırları içinde gerçekleştirebilir. Aynı fıkra bu yetkinin en çok beş yıl için tanınabileceğini öngörür. TTK m. 456/2 rol dağılımını ortaya koyar: artırıma esas sermaye sisteminde TTK m. 459'a göre genel kurul, kayıtlı sermaye sisteminde TTK m. 460 gereğince yönetim kurulu karar verir.

Üç sermaye kavramı. TTK m. 332/1 kayıtlı sermaye sistemini, sermayenin artırılmasında yönetim kuruluna tanınmış yetki tavanını gösteren sistem olarak tarif eder. TTK m. 332/2'ye göre kayıtlı sermayeli anonim şirketlerde başlangıç sermayesi, kuruluşta ve sisteme ilk geçildiğinde haiz olunması zorunlu sermayedir; çıkarılmış sermaye ise çıkarılmış payların tümünün itibarî değerlerinin toplamını temsil eder. Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (Resmî Gazete, 19 Ekim 2012; “Tebliğ”) m. 4/1-f, kayıtlı sermayeyi, şirketlerin Kanunun esas sermaye sistemindeki sermayenin artırılmasına ilişkin hükümlerine tabi olmaksızın yönetim kurulu kararı ile yeni pay çıkarmak suretiyle ulaşabilecekleri azami sermaye tavanını gösteren ve esas sözleşmelerinde yer alan sermaye olarak tanımlar.

Hangi şirketleri kapsar. TTK m. 460/1 halka açık olmayan anonim şirketten söz eder; Tebliğ de kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketleri kapsar (Tebliğ m. 2). TTK m. 460/7, Sermaye Piyasası Kanununun halka açık anonim şirketlere ilişkin hükümlerini saklı tutar; bu şirketlerde sistemi, genel kurulun en çok beş yıl süreyle verebileceği yönetim kurulu yetkisi de dahil olmak üzere, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 18 inci maddesi düzenler. Bu yazı halka açık olmayan şirketleri ele alır.

Pay sahipleri açısından ne değişir. TTK m. 456/2 ve 460/1 birlikte okunduğunda, tavan ve yetki süresi içinde kalan bir artırıma ilişkin karar genel kuruldan yönetim kuruluna geçer. Pay sahipleri rollerini daha önceki aşamada korur: tavanı, süreyi ve yönetim kurulu yetkisinin sınırlarını belirleyen esas sözleşmeyi onlar kabul eder; yönetim kurulunun imtiyazlı veya itibarî değerinin üzerinde pay çıkarabilmesi ya da rüçhan hakkını sınırlandırabilmesi için de esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş olması şarttır (TTK m. 460/4).

2. Şirket Sisteme Nasıl Girer ve Yönetim Kuruluna Yetki Nasıl Verilir? (Tebliğ m. 5-7)

Kısa cevap. Yetki ilk veya değiştirilmiş esas sözleşmeden doğar (TTK m. 460/1). Tebliğ m. 5/1'e göre başlangıç sermayesi orada belirtilen tutarı karşılayan şirketler, Bakanlıktan izin almak şartıyla kuruluşta kayıtlı sermaye sistemini kabul edebilir veya sonradan esas sözleşmelerini değiştirerek bu sisteme geçebilir. Tebliğ m. 6/1'e göre şirketler bu izin için İç Ticaret Genel Müdürlüğüne başvurur; TTK m. 333 uyarınca kuruluşu ve esas sözleşme değişikliği izne tabi olan şirketlere bu izin, kuruluş veya esas sözleşme değişikliği izni ile birlikte verilir.

En az başlangıç sermayesi. TTK m. 332/1, kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketler için en az esas sermayeden ayrı bir en az başlangıç sermayesi öngörür ve bu en az sermaye tutarının Cumhurbaşkanınca artırılabileceğini hükme bağlar. Resmî metinde TTK m. 332'ye düşülen dipnot, tutarların 24 Kasım 2023 tarihli ve 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile artırıldığını kaydeder. 2012'de yayımlanan Tebliğ başlangıç sermayesi için kendi tutarını belirtir; TTK m. 332 uyarınca belirlenen en az tutarı ve işlem tarihinde yürürlükteki tutarı kontrol edin.

Ödenmiş sermaye. Kayıtlı sermaye sistemine geçecek şirketlerde çıkarılmış sermayenin tamamının ödenmiş olması ve sermayenin karşılıksız kalmamış olması şarttır; kuruluşta sistemi kabul edecek şirketlerde ise başlangıç sermayesinin tamamının ödenmiş olması gerekir (Tebliğ m. 5/2).

Esas sözleşmede yer alması gerekenler. Tebliğ m. 5/3'e göre kayıtlı sermaye sistemini kabul etmek veya bu sisteme geçmek isteyen şirketlerin esas sözleşmelerinde en az şu hususların belirtilmesi zorunludur:

• başlangıç sermayesi;
• en fazla beş yıl olmak üzere yönetim kuruluna verilen sermayeyi kayıtlı sermaye tavanına kadar artırma yetkisinin süresi, sürenin başlangıç ve bitiş tarihleri;
• kayıtlı sermaye tavanı;
• yönetim kurulunun sermaye artırımına ilişkin kararının ne şekilde ilan edileceği.

Yönetim kuruluna imtiyazlı veya itibarî değerinin üzerinde pay çıkarma ya da rüçhan haklarını sınırlandırma yetkisi verilecekse, buna ilişkin hükümlerin de esas sözleşmede yer alması zorunludur (Tebliğ m. 5/4).

Geçiş için belgeler. Tebliğ m. 6/3'e göre sisteme geçmek isteyen şirket izin başvurusunda, diğerlerinin yanında, yürürlükteki esas sözleşmenin tek metin hâline getirilmiş örneğini, kayıtlı sermaye maddesi taslağını, şirket sermayesinin tamamen ödendiğine ve sermayenin karşılıksız kalmadığına ilişkin yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporunu, son üç yıla ait bilanço ve gelir tablosunu ve bağımsız denetime tabi şirketlerde denetleme raporunu dilekçe ekinde verir. Genel Müdürlük değerlendirmesinde Kanunun genel amaç ve ilkeleri, Tebliğ hükümleri, piyasanın gerekleri, kayıtlı sermaye sisteminin gayesi, ortakların hak ve yararları, şirketin yasal yükümlülüklere uyma durumu gibi hususları göz önünde bulundurur (Tebliğ m. 6/4).

Genel kurul. Bakanlıktan izin alındıktan sonra genel kurul usulüne uygun olarak toplantıya çağrılır ve TTK m. 421/1'deki nisaplarla sisteme geçişe ilişkin esas sözleşme değişikliklerini karara bağlar (Tebliğ m. 7/1). TTK m. 421/1'e göre kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğu ile alınır; ilk toplantıda bu toplantı nisabı elde edilemezse en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir ve ikinci toplantıda şirket sermayesinin en az üçte birinin temsil edilmesi gerekir. Aynı fıkraya göre bu fıkrada öngörülen nisapları düşüren veya nispî çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Genel kurulca onaylanan esas sözleşme değişiklikleri ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir (Tebliğ m. 7/3).

3. Yönetim Kurulunun Yetkisi Ne Kadar Sürer, Kayıtlı Sermaye Tavanı Ne Kadar Olabilir? (Tebliğ m. 5/5-5/7)

Kısa cevap. TTK m. 460/1'e göre yetki en çok beş yıl için tanınabilir; esas sözleşmede sürenin yanında başlangıç ve bitiş tarihleri de belirtilir (Tebliğ m. 5/3-b). Yönetim kuruluna tanınan yetki süresinin dolmasından sonra, yönetim kurulunun sermaye artırımı kararı alabilmesi için esas sözleşmenin değiştirilerek yönetim kuruluna yeniden yetki süresi belirlenmesi şarttır (Tebliğ m. 5/6). En geç yetki süresinin dolduğu yıl genel kurul toplantısında yetki süresine ilişkin esas sözleşme değişikliği yapmayan şirketler kayıtlı sermaye sisteminden çıkmış sayılır (Tebliğ m. 5/6).

Yenileme kuralının yeri. TTK m. 460 beş yıllık sınırı koyar, ancak yenilemeyi kendisi düzenlemez; halka açık olmayan şirketler için yenileme kuralı Tebliğ m. 5/6'dadır. TTK m. 460/1'deki beş yıllık sınır, ilk yetki ile sonraki yetki arasında ayrım yapılmaksızın yetkinin kendisi için öngörülmüştür. Esas sözleşmede belirlenen yetki süresi içinde yönetim kurulunun değişmesi, yönetim kuruluna verilen yetkiyi ortadan kaldırmaz (Tebliğ m. 5/6).

Yenileme için Bakanlık izni. Kuruluşu ve esas sözleşme değişikliği Bakanlık iznine tabi olan şirketlerin dışındaki şirketlerde, kayıtlı sermaye tavanının artırılmasına ve sermaye artırımı hususunda yönetim kuruluna verilen yetkinin süresinin uzatılmasına ilişkin esas sözleşme değişiklikleri Bakanlığın iznine tabi değildir (Tebliğ m. 5/7). TTK m. 333/1'e göre izne tabi şirketler, faaliyet alanları Bakanlıkça yayımlanacak tebliğle belirlenip ilan edilen anonim şirketlerdir.

İmtiyazlı pay sahipleri. Sisteme geçiş, yönetim kuruluna verilen yetki süresinin uzatılması veya kayıtlı sermaye tavanının artırılmasına ilişkin esas sözleşme değişiklikleri imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edici nitelikteyse, bu kararın anılan pay sahiplerinin yapacakları özel bir toplantıda onanması zorunludur ve TTK m. 454 uygulanır (Tebliğ m. 7/2). TTK m. 454/1, genel kurulun esas sözleşmenin değiştirilmesine veya yönetim kuruluna sermayenin artırılması konusunda yetki verilmesine dair kararını ve yönetim kurulunun sermayenin artırılmasına ilişkin kararını kapsar: bunlar imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikteyse, bu pay sahiplerinin özel toplantısında alınacak bir kararla onanmadıkça uygulanamaz.

Kayıtlı sermaye tavanı. Tebliğ m. 5/5'e göre:

• kayıtlı sermaye tavanı başlangıç sermayesinin beş katından fazla olamaz;
• tavan, çıkarılmış sermayenin kayıtlı sermaye tavanına ulaşıp ulaşmadığına bakılmaksızın esas sözleşme değiştirilerek yükseltilebilir;
• sistemin kabul edilmesinden veya sisteme geçilmesinden sonra izleyen dönemlerde tavan, esas sözleşmenin değiştirileceği genel kurul toplantısı sırasındaki çıkarılmış sermayenin en fazla beş katı olarak belirlenebilir.

Tavana göre artırımlar. Sermaye artırımının iç kaynaklı olması durumunda kayıtlı sermaye tavanı aşılabilir; dış kaynaklı sermaye artırımı yoluyla tavan aşılamaz (Tebliğ m. 9/4). Kayıtlı sermaye tavanına ulaşıldıktan sonra, yeni tavan belirlenmeden yönetim kurulu kararı ile sermaye artırımı yapılamaz (Tebliğ m. 9/5). Bölünmede TTK m. 163/2, bölünme sebebiyle, kayıtlı sermaye sisteminde müsait olmasa bile, tavan değiştirilmeden sermayenin artırılabileceğini öngörür.

4. Yönetim Kurulu Sermaye Artırımı Kararını Nasıl Alır, İlan ve Tescil Eder? (TTK m. 460/2, 460/3, 460/6 ve 456)

Kısa cevap. TTK m. 460/2'ye göre yönetim kurulu kararında artırılan sermayenin tutarını, çıkarılacak yeni payların itibarî değerlerini, sayılarını, cinslerini, primli ve imtiyazlı olup olmadıklarını, rüçhan hakkının sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını, kullanılma şartları ile süresini belirtir ve bu hususlarla kamuyu aydınlatma ilkesi uyarınca gerekli olan diğer konularda bilgi verir. Yönetim kurulu, esas sözleşmenin sermayeye ilişkin hükümlerinin (TTK m. 333 uyarınca gerekli olması hâlinde Bakanlıktan izni alınmış) şekillerini, sermayenin artırılmasına ilişkin kararını, imtiyazlı paylara ve rüçhan haklarına ilişkin sınırlamaları, prime dair kayıtları ve bunun uygulanması hakkındaki kuralları esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan eder ve internet sitesinde yayımlar (TTK m. 460/2). Artırım bu hükümlere uygun olarak gerçekleştirildikten sonra, çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşmenin sermaye maddesinin yeni şekli yönetim kurulunca tescil ettirilir (TTK m. 460/6).

Karardan önce. İç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmediği sürece sermaye artırılamaz; sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması sermaye artırımını engellemez (TTK m. 456/1). Kayıtlı sermaye sistemine kabul edilmesine veya bu sisteme geçmesine izin verilen şirketlerin kayıtlı sermaye tavanı içinde yapacakları sermaye artırımlarında Bakanlık izni aranmaz (Tebliğ m. 6/1).

Taahhüt ve ödeme. TTK m. 460/3, çıkarılacak yeni payların taahhüdü, ödenmesi gereken en az nakdî tutar, ayni sermaye konulması ve diğer konular hakkında TTK m. 459'u kıyas yoluyla uygular. TTK m. 459/2'ye göre iştirak taahhüdü, yeni pay almaya ilişkin TTK m. 461 çerçevesinde, kayıtsız, şartsız ve yazılı olarak yapılır. TTK m. 459/3 de nakdî sermaye taahhüdüne TTK m. 341'i (bu madde 26/6/2012 tarihli ve 6335 sayılı Kanunun 43 üncü maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır), ayni sermaye konulmasına TTK m. 342 ve 343'ü, bedellerin ödenmesine TTK m. 344 ve 345'i, halka arz edilecek paylara TTK m. 346'yı ve ihraç edilecek paylara TTK m. 347'yi kıyas yoluyla uygular. TTK m. 344/1'e göre nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce ödenir ve payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir. TTK m. 342/1'e göre hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz.

Yönetim kurulunun beyanı. TTK m. 457/1'e göre yönetim kurulu, sermaye artırımının türüne göre, bilgiyi açık, eksiksiz, doğru ve dürüst bir şekilde verme ilkesine göre hazırlanan bir beyan imzalar. Nakdî sermaye konuluyorsa beyanda artırılan kısmın tamamen taahhüt edildiği ve kanun veya esas sözleşme gereğince ödenmesi gerekli tutarın ödendiği belirtilir (TTK m. 457/2-a).

Rüçhan hakkının kullanılması. Yönetim kurulu yeni pay alma hakkının kullanılabilmesinin esaslarını bir karar ile belirler ve bu kararda pay sahiplerine en az on beş gün süre verir; karar tescil edilir, TTK m. 35'te anılan gazetede ilan olunur ve ayrıca şirketin internet sitesine konulur (TTK m. 461/3). TTK m. 35'te anılan gazete, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesidir (TTK m. 35/4).

Tescil ve süresi. TTK m. 460, 461/3 ve 456/3'teki sıra:

1. Yönetim kurulu, TTK m. 460/2'deki içerikle sermaye artırımı kararını alır.
2. Yönetim kurulu TTK m. 460/2'de sayılan hususları esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan eder ve internet sitesinde yayımlar (TTK m. 460/2); Tebliğ m. 9/1, internet sitesinde yayımı internet sitesi oluşturma yükümlülüğüne tabi şirketler için öngörür.
3. Yönetim kurulu, en az on beş günlük rüçhan hakkı kullanma süresini, tescil ve ilan edilen ve internet sitesine konulan bir kararla belirler (TTK m. 461/3).
4. Yeni paylar, kıyasen uygulanan TTK m. 459'a göre taahhüt edilir ve ödenir (TTK m. 460/3).
5. Sermaye artırımına ilişkin yönetim kurulu kararı ile çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşme maddesinin yeni şekli tescil ve ilan ettirilir (TTK m. 460/6; Tebliğ m. 9/3).

Artırım, genel kurul veya yönetim kurulu kararı tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilemediği takdirde, karar ve alınmışsa izin geçersiz hâle gelir ve bedellerin banka tarafından sahiplerine geri verilmesine ilişkin TTK m. 345/2 uygulanır (TTK m. 456/3). TTK m. 456/4'e göre TTK m. 353 ve 354 ile TTK m. 355/1 tüm sermaye artırımı türlerine kıyas yoluyla uygulanır. TTK m. 456/5'e göre sermayenin artırılması kararının tesciline, özel hükümler saklı kalmak kaydıyla TTK m. 455 uygulanır; TTK m. 455'e göre değiştirme kararı üçüncü kişilere karşı tescilden önce hüküm ifade etmez.

İç kaynaklardan artırım. TTK m. 462/3'e göre artırım, genel kurul veya yönetim kurulu kararının ve esas sözleşmenin ilgili maddelerinin değişik şeklinin tescili ile kesinleşir; tescil ile o anda mevcut pay sahipleri, mevcut paylarının sermayeye oranına göre bedelsiz payları kendiliğinden iktisap eder. Bedelsiz paylar üzerindeki hak kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz; bu haktan vazgeçilemez (TTK m. 462/3).

5. Yönetim Kurulu Rüçhan Hakkını Sınırlandırabilir veya Kaldırabilir mi? (TTK m. 460/4 ve 461)

Kısa cevap. Evet, esas sözleşme bu yetkiyi veriyorsa. TTK m. 460/4'e göre yönetim kurulunun imtiyazlı veya itibarî değerinin üzerinde pay çıkarabilmesi ve pay sahiplerinin yeni pay alma haklarını sınırlandırabilmesi için esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş olması şarttır. Tebliğ m. 9/6 bu kuralı tekrarlar ve imtiyazlı pay senedi sahiplerinin haklarının sınırlandırılmasını da ekler. TTK m. 461/2'deki haklı sebep kuralı, nisaba ilişkin şart dışında, kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu kararına da uygulanır (TTK m. 461/2).

Başlangıç noktası. Her pay sahibi, yeni çıkarılan payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkını haizdir (TTK m. 461/1). Rüçhan hakkı devredilebilir (TTK m. 461/4); şirket, rüçhan hakkı tanıdığı pay sahiplerinin bu haklarını kullanmalarını, nama yazılı payların devredilmelerinin esas sözleşmeyle sınırlandırılmış olduğunu ileri sürerek engelleyemez (TTK m. 461/5).

TTK m. 461/2'nin yönetim kurulundan istedikleri. Genel kurulun yaptığı artırımda rüçhan hakkı ancak haklı sebepler bulunduğu takdirde ve en az esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyu ile sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir (TTK m. 461/2). Özellikle halka arz, işletmelerin, işletme kısımlarının, iştiraklerin devralınması ve işçilerin şirkete katılmaları haklı sebep kabul olunur (TTK m. 461/2). Rüçhan hakkının sınırlandırılması ve kaldırılmasıyla hiç kimse haklı görülmeyecek şekilde yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz (TTK m. 461/2). Nisaba ilişkin şart dışında bu kurallar kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu kararına da uygulanır (TTK m. 461/2).

Yönetim kurulunun raporu. Yönetim kurulu, rüçhan hakkının sınırlandırılmasının veya kaldırılmasının gerekçelerini, yeni payların primli ve primsiz çıkarılmasının sebeplerini ve primin nasıl hesaplandığını bir rapor ile açıklar; bu rapor da tescil ve ilan edilir (TTK m. 461/2). Ayrıca TTK m. 457 uyarınca imzalanan yönetim kurulu beyanında, rüçhan hakları sınırlandırılmış veya kaldırılmışsa bunun sebepleri, miktarı ve oranı; kullanılmayan rüçhan haklarının kimlere, niçin, ne fiyatla verildiği hakkında belgeli ve gerekçeli açıklamalar yer alır (TTK m. 457/2-a).

Eşit işlem. Yönetim kurulunun yeni çıkarılacak paylara ilişkin rüçhan haklarını kısıtlama yetkisi, pay sahipleri arasında eşitsizliğe yol açacak şekilde kullanılamaz (Tebliğ m. 9/7). Bu yetki verilecekse buna ilişkin hükümlerin esas sözleşmede yer alması zorunludur (Tebliğ m. 5/4; TTK m. 460/4).

Yönetim kurulu rüçhan hakkını sınırlandırmadan önce kontrol edilecek noktalar:

• Esas sözleşmenin kayıtlı sermaye maddesi yönetim kuruluna rüçhan hakkını sınırlandırma yetkisi veriyor mu (TTK m. 460/4)?
• Haklı bir sebep var mı ve sınırlandırma kimseyi haklı görülmeyecek şekilde yararlandırmıyor veya kayba uğratmıyor mu (TTK m. 461/2)?
• Yönetim kurulu, tescil ve ilan edilmek üzere gerekçelere ve prime ilişkin raporu hazırladı mı (TTK m. 461/2)?
• Karar, rüçhan hakkının sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını, kullanılma şartlarını ve süresini gösteriyor mu (TTK m. 460/2)?

6. Yönetim Kurulunun Sermaye Artırımı Kararına Karşı İptal Davası Nasıl Açılır? (TTK m. 460/5)

Kısa cevap. TTK m. 460/5'e göre yönetim kurulu kararları aleyhine, pay sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri, TTK m. 445'te öngörülen sebeplerin varlığı hâlinde kararın ilanı tarihinden itibaren bir ay içinde iptal davası açabilir. Bu davaya TTK m. 448 ilâ 451 kıyas yoluyla uygulanır (TTK m. 460/5).

Sebepler. TTK m. 445/1, kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı olan kararlardan söz eder ve şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaretAsliye ticaret mahkemesiTicari davalara bakan özel görevli ilk derece mahkemesiTicari davalarla ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakan mahkeme; aksine hüküm yoksa dava değerine bakılmaksızın görevlidir.Sözlük → mahkemesini gösterir. Yönetim kurulu kararı için süre, TTK m. 460/5'teki süredir: TTK m. 445/1'in genel kurul kararları için öngördüğü karar tarihinden itibaren üç ay değil, kararın ilanı tarihinden itibaren bir ay.

Kıyasen uygulanan usul kuralları. TTK m. 460/5'in kıyasen uyguladığı hükümler şunlardır:

• yönetim kurulu davanın açıldığını ve duruşma gününü usulüne uygun olarak ilan eder ve şirketin internet sitesine koyar (TTK m. 448/1); mahkeme, şirketin istemi üzerine muhtemel zararlarına karşı davacıların teminat göstermesine karar verebilir (TTK m. 448/3);
• mahkeme, yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra dava konusu kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir (TTK m. 449);
• kararın iptaline ilişkin mahkeme kararı, kesinleştikten sonra bütün pay sahipleri hakkında hüküm ifade eder (TTK m. 450);
• dava kötüniyetle açılmışsa davacılar bu sebeple şirketin uğradığı zararlardan müteselsilen sorumludur (TTK m. 451).

İmtiyazlı pay sahipleri. İptal davasından ayrı olarak, imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikteki bir yönetim kurulu sermaye artırımı kararı, bu pay sahiplerinin özel toplantısında onanmadıkça uygulanamaz (TTK m. 454/1).

7. Kayıtlı Sermaye Sisteminde Artırım mı, Genel Kurulun Olağan Artırımı mı? (TTK m. 456 vd.)

Kısa cevap. Artırıma esas sermaye sisteminde TTK m. 459'a göre genel kurul, kayıtlı sermaye sisteminde TTK m. 460 gereğince yönetim kurulu karar verir (TTK m. 456/2). İki sistem, TTK m. 456 ve 457'deki ortak hükümleri, TTK m. 461'deki rüçhan hakkı kurallarını ve TTK m. 456/3'teki üç aylık tescil süresini paylaşır.

Olağan yol. Genel kurulun yaptığı artırım esas sözleşmeyi değiştirir. TTK m. 459/1'e göre artırılan sermayeyi temsil eden payların tamamı ya değişik esas sözleşmede ya da iştirak taahhütnamelerinde taahhüt edilir. Esas sözleşmenin değiştirilmesine ilişkin genel kurul kararı, yönetim kurulu tarafından şirket merkezinin ve şubelerinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil edilir, ilana bağlı hususlar ilan ettirilir ve tescil ve ilan edilen karar şirketin internet sitesine konulur (TTK m. 455). Bu genel kurulun nisapları, kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde TTK m. 421/1'e tabidir: sermayenin en az yarısının temsil edilmesi ve toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğu; ilk toplantıda toplantı nisabı elde edilemezse en geç bir ay içinde yapılabilecek ikinci toplantıda sermayenin en az üçte birinin temsil edilmesi gerekir; bu nisapları düşüren veya nispî çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir.

Tablo kanuni kuralları yan yana koyar.

Olağan yolda kimler dava açabilir. TTK m. 446/1'e göre genel kurul kararı aleyhine iptal davası açabilecek kişiler arasında toplantıda hazır bulunup da karara olumsuz oy veren ve bu muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri, TTK m. 446/1-b'de sayılan çağrı, gündem, katılma veya oy kullanmaya ilişkin aykırılıkları ve bunların kararın alınmasında etkili olduğunu ileri süren pay sahipleri, yönetim kurulu ve kararların yerine getirilmesi kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa yönetim kurulu üyelerinden her biri yer alır.

8. Sistemden Çıkış, Kanuni En Az Sermaye ve 31 Aralık 2026 Süresi

İsteğe bağlı çıkış. TTK m. 332/3'e göre halka açık olmayan anonim şirketler gerekli şartları artık haiz olmadıkları takdirde Bakanlıktan izin alarak kayıtlı sermaye sisteminden çıkabilir. Tebliğ m. 8/1'e göre esas sözleşmede belirlenen süre dolmadan önce sistemden çıkmak isteyen şirket, yönetim kurulunca hazırlanan esas sözleşme değişiklik taslağıyla Genel Müdürlüğe başvurur ve Bakanlığın izni ile TTK m. 421/1'deki nisaplara uygun olarak alınan genel kurul kararı üzerine sistemden çıkabilir; buna ilişkin esas sözleşme değişikliği ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir.

Bakanlıkça çıkarılma. TTK m. 332/3'e göre bu sisteme alınırken aranan nitelikleri kaybeden şirketler, istemleri bulunmasa bile Bakanlık tarafından sistemden çıkartılır. Tebliğ m. 8/3 ayrıca, sistemden çıkan veya çıkartılan şirketlerin çıkış tarihinden itibaren en az iki yıl geçmeden yeniden sisteme kabul edilmeyeceğini; ancak şirket yönetiminin değişmesi veya çıkma ya da çıkartılma sebeplerinin ortadan kalktığının ispatlanması şartıyla, şirketin başvurusu üzerine iki yıllık sürenin dolması beklenmeksizin yeniden sisteme geçişe Bakanlıkça izin verilebileceğini öngörür.

Çıkıştan sonra. Kayıtlı sermaye sisteminden çıkmış sayılan şirketlerin bundan sonra gerçekleştirecekleri sermaye artırımlarında Kanunun esas sermayenin artırılmasına dair hükümleri uygulanır (Tebliğ m. 5/8); kayıtlı sermaye sistemine ilişkin hükümler, böyle bir artırıma bağlı esas sözleşme değişikliği sırasında esas sözleşmeden çıkarılır (Tebliğ m. 8/2).

2026 süresi. 23 Mayıs 2024 tarihli ve 7511 sayılı Kanunla eklenen TTK geçici m. 15/1'e göre sermayeleri en az sermaye tutarının altında olan anonim ve limited şirketler, sermayelerini 31 Aralık 2026 tarihine kadar TTK m. 332 ve 580'de öngörülen tutarlara yükseltir; aksi hâlde infisah etmiş sayılır. Aynı fıkraya göre çıkarılmış sermayesi fıkrada belirtilen eşiğin altında olmayan ve kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketler, başlangıç sermayeleri ile çıkarılmış sermayelerini anılan tarihe kadar fıkrada belirtilen tutara yükseltmedikleri takdirde bu sistemden çıkmış sayılır. Sermayenin TTK m. 332 ve 580'de öngörülen tutarlara yükseltilmesi için yapılacak genel kurul toplantılarında toplantı nisabı aranmaz, kararlar toplantıda mevcut oyların çoğunluğu ile alınır ve bu kararlar aleyhine imtiyaz kullanılmaz (TTK geçici m. 15/2). Ticaret Bakanlığı birinci fıkrada yazılı süreyi birer yıl olarak en çok iki defa uzatabilir (TTK geçici m. 15/3); sürenin uzatılıp uzatılmadığını ve yürürlükteki tutarları kontrol edin.

9. Yabancı Ortaklı Bir Anonim Şirket İçin Adımlar

Türk anonim şirketindeki yabancı bir pay sahibi kanuni noktaları şu sırayla ele alabilir:

1. Sistemi kontrol edin. Esas sözleşmenin kayıtlı sermaye maddesini okuyun: başlangıç sermayesi, tavan, başlangıç ve bitiş tarihleriyle yetki süresi ve yönetim kurulu kararının ne şekilde ilan edileceği (Tebliğ m. 5/3).
2. Sürenin bitişini takvime alın. Yeni yetki süresini belirleyen esas sözleşme değişikliğini en geç sürenin dolduğu yılın genel kurul toplantısının gündemine koyun (Tebliğ m. 5/6).
3. Tavanın altındaki boşluğu kontrol edin. Dış kaynaklı artırım tavanı aşamaz; tavana ulaşıldıktan sonra önce yeni tavan belirlenmelidir (Tebliğ m. 9/4 ve 9/5).
4. En az sermayeyi kontrol edin. Başlangıç ve çıkarılmış sermayeyi TTK m. 332 uyarınca belirlenen en az tutarla ve yürürlükteki tutarla, 31 Aralık 2026'dan önce de TTK geçici m. 15 ile karşılaştırın; geçici m. 15/3 uyarınca yapılabilecek uzatmayı da göz önünde tutun.
5. Önceki ödemeleri teyit edin. İç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmediği sürece sermaye artırılamaz; sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması artırımı engellemez (TTK m. 456/1).
6. Yönetim kurulu kararını hazırlayın. TTK m. 460/2'deki her unsuru karşılayın; rüçhan hakkı sınırlandırılıyorsa esas sözleşmedeki yetkiyi teyit edin (TTK m. 460/4) ve TTK m. 461/2'deki raporu hazırlayın.
7. Taahhüt dönemini planlayın. Yurt dışındaki pay sahipleri yeni pay almak istiyorsa, yönetim kurulunun TTK m. 461/3 uyarınca kararda belirlediği en az on beş günlük kullanma süresini bilmeleri gerekir.
8. Süresinde tescil ettirin. Sermaye maddesinin yeni şeklini yönetim kurulu kararından itibaren üç ay içinde tescil ettirin (TTK m. 456/3, 460/6) ve TTK m. 457 uyarınca imzalanan beyanı sicil dosyasıyla birlikte saklayın.

Azınlıktaki pay sahibi için. TTK m. 460/5'teki bir aylık süre yönetim kurulu kararının ilanından itibaren işler; bu nedenle iptal davası seçeneğini korumak isteyen pay sahibinin şirketin ilanlarını ve internet sitesini takip etmesi gerekir.

Lexin Legal, Türk anonim şirketlerinin pay sahiplerine ve yönetim kurullarına kayıtlı sermaye sistemine geçiş, yönetim kurulu yetkisinin yenilenmesi, sermaye artırımı kararlarının hazırlanması ve tescili konularında danışmanlık verir.

Sıkça sorulan sorular