İkamet izni ne zaman zorunlu olur?
Türkiye'de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izniİkamet izniTürkiye'de kalma izniBir yabancının vizeden uzun süreyle Türkiye'de yasal olarak kalmasını sağlayan resmî izin.Sözlük → alması zorunludur. Bu kural 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m. 19'da yazılıdır; aynı madde, alınan iznin altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybedeceğini de söyler.
Bu sayfayı çoğunlukla üç grup okuyor: yabancı çalışanı olan Türk işveren, yabancı eşi veya yakını olan Türk vatandaşı ve Türkiye'de okuyan bir yabancı öğrencinin ailesi ya da vasisi. Üçünün sorusu da aynı: hangi izin, hangi belgeyle, ne kadar sürede ve reddedilirse ne olacak?
İkamet izni bir formalite değil, şartları kanunda tek tek sayılmış bir idari işlemdir. Yanlış türe başvurmak veya uzatmayı bir gün geç yapmak; kişiyi kayıt dışı kalışa, idari para cezasına, hatta sınır dışı etme kararına götürebilir.
Altı ikamet izni türü ve süreleri
YUKK m. 30 ikamet izinlerini altı başlıkta sayar; doğru türü seçmek dosyanın en belirleyici kararıdır.
| İzin türü | Kimler için | Her defasında verilebilecek süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kısa dönem | Taşınmaz sahipleri, ticari bağlantı, turizm, tedavi, Türkçe kursu, araştırma | En fazla ikişer yıl; belirlenen kapsamda yatırım yapacaklar ve KKTC vatandaşları için beşer yıl | m. 31 |
| Aile | Destekleyicinin yabancı eşi; kendisinin veya eşinin bağımlı çocuğu | Her defasında üç yılı aşmamak üzere; destekleyicinin izin süresini aşamaz | m. 34 |
| Öğrenci | Yükseköğretim ile ilk ve ortaöğretim öğrencileri | Öğrenim süresine bağlı; ilk ve ortaöğretimde birer yıllık sürelerle | m. 38 |
| Uzun dönem | Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalanlar | Süresiz | m. 42-43 |
| İnsani | Çocuğun yüksek yararı, çıkışın mümkün olmadığı hâller, kanunda sayılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulması | Bakanlıkça belirlenen sürelerle | m. 46 |
| İnsan ticareti mağduru | Mağdur olduğu yönünde kuvvetli şüphe bulunanlar | Otuz gün; altışar aylık uzatmalarla toplamda üç yılı geçemez | m. 48-49 |
Tablodaki süreler kanundaki azami sürelerdir; Uygulama Yönetmeliği m. 27 hâlâ daha kısa sürelerden söz ettiğinden idare pratikte çoğu kez daha kısa izin düzenler. Azami süre kazanılmış hak değildir.
Ayrıca YUKK m. 27 bir kısayol tanır: geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır. Bu yüzden yabancı personel çalıştıran şirketlerde iki süreç tek takvimde yürütülmelidir.
Başvuru nereye yapılır?
YUKK m. 21 uyarınca başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılır; konsolosluk dosyayı görüşüyle Göç İdaresi Başkanlığına (kanun metninde Göç İdaresi Genel Müdürlüğü) iletir ve sonuç konsolosluğa bildirilir.
YUKK m. 22 ise başvurunun istisnaen doğrudan valiliklere yapılabileceği hâlleri sayar. En sık karşılaşılanlar şunlardır:
- Adli veya idari makamların kararı ya da talebi bulunması
- Yabancının Türkiye'den ayrılmasının makul veya mümkün olmadığı durumlar
- Uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleri
- Aile izninden kısa dönem iznine geçişler ve Türkiye'de doğan çocuk için başvuru
Başvurular yetkili aracı kurumlar eliyle de yapılabilir (m. 21/7); ancak aracı kurumun işi randevu ve evrak hizmetidir, şartların hukuken karşılanıp karşılanmadığını değerlendirmez.
Başvuru süreci, belgeler ve süreler
Dosyanın iskeleti YUKK ile Uygulama Yönetmeliğinde bellidir. Şu noktalar hemen her başvuruda karşımıza çıkar:
- Pasaport süresi: Talep edilen izin süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaport aranır (m. 21/2); izin de pasaport süresinden altmış gün kısa düzenlenir (m. 23).
- Sağlık sigortası: Talep edilen izin süresini kapsayan geçerli sağlık sigortası şarttır; genel sağlık sigortası kapsamında olmayanlardan bir yıl ve üzeri taleplerde bir yıllık özel sigorta istenir.
- Maddi imkân, barınma ve adres: Aile ve uzun dönem dışındaki izinlerde kural olarak yabancının beyanı esas alınır; beyan ikna edici bulunmazsa belge istenir. Ayrıca uygun barınma ve adres bildirimi aranır (m. 32).
- Harç ve belge bedeli: Harçlar 492 sayılı Harçlar Kanununa, belge bedeli 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununa dayanır; Harçlar Kanunu m. 88 uyarınca Türk okullarında okuyan öğrenciler, uzun dönem izni bulunanlar ve çalışma izni alanlar harçtan muaftır.
Kısa dönem ikamet izni
Kısa dönem izni, YUKK m. 31'de sayılan gerekçelerden birine dayanır: bilimsel araştırma, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı veya iş kurma, turizm, tedavi, Türkçe kursu, eğitim ve staj, mezuniyet sonrası başvuru, belirlenen kapsamda yatırım ve KKTC vatandaşlığı.
Süre kuralı her defasında en fazla iki yıldır; yatırımcılar ve KKTC vatandaşları için beşer yıla çıkabilir. Türkçe kursu izni en fazla iki defa, mezuniyet sonrası izin bir defaya mahsus ve en fazla bir yıl verilir.
Taşınmaz sahipliği ve 2024 değişikliği. 2024'te m. 31'e eklenen fıkra, izne esas olacak taşınmazın niteliğinin ve değerinin Bakanlıkça belirleneceğini düzenledi. Yani her tapuTapuTaşınmazın resmî mülkiyet kaydı ve belgesiBir taşınmazın sahibini gösteren devlet kaydı ve size verilen belge — Türkiye'de mülkiyeti kanıtlayan tek şey.Sözlük → ikamet izni sağlamaz; alım öncesinde taşınmazın ve bulunduğu yerin uygunluğu kontrol edilmelidir. Satın alma aşamasındaki dosyaları gayrimenkul, iş kurma gerekçesine dayananları şirketler hukuku ayağıyla birlikte kurgularız.
Aile ikamet izni: Türk vatandaşının yabancı eşi
Türk vatandaşları, mavi kart sahipleri, ikamet izni olan yabancılar ile mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri destekleyici olabilir. Yabancı eşe ve destekleyicinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı çocuğuna her defasında üç yılı aşmayacak şekilde izin verilebilir (m. 34).
Destekleyicide aranan şartlar. YUKK m. 35 şunları arar: fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan ve toplamda asgari ücretin altına düşmeyen aylık gelir; nüfusa uygun barınma ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası; son beş yılda aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak; en az bir yıldır ikamet izniyle kalmak ve adres kaydı.
Bir yıllık ikamet şartı; bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni ya da çalışma izni bulunanlar, mavi kart sahipleri (5901 sayılı Kanun m. 28) ve Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar hakkında uygulanmaz (m. 35/2). Gelir ve barınma şartları ise Türk vatandaşı destekleyicide de aranır; pratikte en çok tıkanan yer burasıdır.
Evlilik sona ererse.
- Boşanma: Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem izni verilebilir. Aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmaz. Destekleyicinin ölümü hâlinde süre şartı aranmaz.
- Çocuklar: Aile izni, on sekiz yaşına kadar öğrenci izni almadan eğitim hakkı sağlar; en az üç yıl bu izinle kalıp on sekiz yaşını dolduranlar izni kısa dönem iznine dönüştürebilir.
İkamet dosyasını boşanma ve aile hukuku tarafıyla birlikte planlarız.
Öğrenci ikamet izni ve ailelerin yanıldığı nokta
Türkiye'de ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir (m. 38). Bakımı bir gerçek veya tüzel kişice üstlenilen ilk ve ortaöğretim öğrencilerine ise veli muvafakatiyle, öğrenimleri süresince birer yıllık izin verilebilir.
Örgün öğretimdeki öğrenciler çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir. Ön lisans ve lisansta çalışma hakkı ilk yıl tamamlandıktan sonra başlar ve kısmi süreli çalışmayla sınırlıdır; lisansüstünde bu sınırlamalar uygulanmaz (YUKK m. 41, 6735 sayılı Kanun m. 19). Öğrenciye verilen çalışma izni, geçerli öğrenci ikamet iznini sona erdirmez.
İlk kayıttan itibaren üç ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak için talepte bulunan öğrencilerden ayrıca sigorta istenmez; bu hakkı kaçıranlardan özel sigorta istenir.
İşveren tarafı: çalışma izni ile ikamet izni ilişkisi
İşveren tarafında iki kanun aynı anda çalışır. YUKK m. 27 ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m. 12 uyarınca çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti ikamet izni yerine geçer. Tersi kural olarak doğru değildir: mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri dışında, yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni bulunması ona çalışma hakkı vermez (6735 sayılı Kanun m. 12/1).
Başvuru yurt içinde Bakanlığa, yurt dışında Türk temsilciliğine yapılır. Belgeler tamsa değerlendirme otuz günde tamamlanır; eksiklikte erteleme kural olarak otuz günü aşamaz (6735 m. 7).
- Yurt içinden başvuru: İstisnalar dışında, yurt içinden yapılacak çalışma izni başvurularında yabancının en az altı ay süreli geçerli ikamet izni bulunmalıdır.
- Süreler: İlk başvuruda en çok bir yıl, aynı işverene bağlı ilk uzatmada iki yıl, sonraki uzatmalarda üç yıl (6735 m. 10). Yurt dışından izin alan yabancı, iznin başladığı tarihten itibaren altı ay içinde Türkiye'ye gelmezse izin iptal edilir (m. 12/2).
- Bildirim: İşveren, çalışmanın başlaması ve sona ermesi ile iptali gerektirecek hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır (m. 22).
Yabancı istihdamı bu yönüyle işverenin mali sorumluluğudur; süreci iş hukuku tarafıyla birlikte kurarız.
Uzun dönem (süresiz) ikamet izni ve kesinti tuzağı
Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valiliklerce süresiz ikamet izni verilir (m. 42). Şartlar m. 43'te sayılır: sekiz yıl ikamet, son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, sağlık sigortası ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmamak.
Bu kapı bir gruba baştan kapalıdır: mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz (m. 42/2).
Uzun dönem izni olanlar; askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali dışında, özel kanun hükümleri saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (m. 44). Bu izne veya en az sekiz yıl kanuni çalışma iznine sahip olanlar süresiz çalışma iznine de başvurabilir (6735 m. 10/3).
Bu izin de dokunulmaz değildir: kamu düzenine ciddi tehdit hâlinde ya da sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında bulunulması hâlinde iptal edilir (m. 45).
İnsani ikamet izni
YUKK m. 46, diğer izinlerin şartları aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle ve Göç İdaresi Başkanlığının onayıyla valiliklerce insani ikamet izni verilebileceği hâlleri sayar: çocuğun yüksek yararı, sınır dışı etme veya giriş yasağı kararına rağmen çıkışın yaptırılamaması, ayrılmanın makul veya mümkün görülmemesi, acil nedenler ve olağanüstü durumlar.
Uygulamada en çok gözden kaçan bent şudur: sınır dışı etme kararı (m. 53) ile m. 72 ve m. 77 kapsamındaki işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda da insani ikamet izni verilebilir; bu bent sayılan bu üç işlemle sınırlıdır.
İzin, şartları ortadan kalktığında iptal edilir ve uzatılmaz (m. 47). Yani insani izin bir varış noktası değildir; üstelik YUKK m. 42/2 uyarınca insani ikamet izni sahiplerine uzun dönem (süresiz) ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz. Bu izin, şartları oluştuğunda başka bir ikamet izni türüne geçiş için zaman kazandıran bir ara duraktır.
Ret, iptal ve uzatmama kararı: pratikte ne oluyor?
Türkiye içinden yapılan talebin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılır. YUKK m. 25, bu sırada yabancının aile bağlarının, ikamet süresinin, menşe ülkedeki durumunun ve çocuğun yüksek yararının gözetileceğini ve işlemin ertelenebileceğini söyler. Bu, dilekçede somut olarak ileri sürülmesi gereken bir husustur; kendiliğinden işlemez. Karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir.
- Talebin reddi veya uzatılmaması hâlinde yabancıya, harca tabi olmayan ve yalnızca on güne kadar kalma imkânı tanıyan belge verilir.
- Kararın icrası ertelenirse harca tabi olmayan ve bir ay kalma hakkı sağlayan belge verilir; durum sürerse birer aylık uzatmalar mümkündür.
İtiraz ve dava yolu: hangi karara kaç gün?
İkamet izni kararları idari işlemdir; denetimi idari yargıda yapılır. Her karar aynı süreye tabi değildir ve en kısa süre en ağır sonuçlu kararda işler.
| Karar | Başvurulacak yol | Süre | Not |
|---|---|---|---|
| İkamet izni talebinin reddi, uzatılmaması veya iptali | İdare mahkemesinde iptal davası | Özel süre öngörülmediğinden kural olarak tebliğden itibaren 60 gün (İYUK m. 7) | Süre içinde üst makama başvuru dava süresini durdurur (İYUK m. 11) |
| Sınır dışı etme kararı | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren 7 gün (YUKK m. 53) | Karar kesindir; süre içinde ve yargılama bitene kadar sınır dışı edilemez |
| Çalışma izni başvurusunun reddi veya belgenin iptali | Bakanlığa itiraz (30 gün) ve/veya idari yargı | Tebliğden itibaren 30 gün (6735 m. 21) | Kanun metni itirazı 'edilebilir' biçiminde düzenler; itirazın reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır. Bu satırdaki otuz günlük süre itiraz süresidir; dava süresi ayrıca İYUK hükümlerine göre hesaplanmalıdır. |
Dava açmak tek başına yürütmeyi durdurmaz. İYUK m. 27 uyarınca yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi ve gerekçelendirilmesi gerekir; dilekçe, ret gerekçesinin nerede hukuka aykırı olduğunu somut belgeyle göstermelidir. Bu denetimi idare hukuku tarafıyla birlikte yürütürüz.
En sık yapılan hatalar
Kaybedilen dosyaların çoğu esastan değil, takvimden ve bildirimden kaybedilir.
Uzatma başvurusunu geciktirmek. YUKK m. 24 uyarınca uzatma başvuruları, izin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan valiliklere yapılır. Başvurana harca tabi olmayan bir belge verilir; izin süresi sona ermiş olsa dahi karar verilinceye kadar bu belgeyle ikamet edilebilir.
Adres ve durum değişikliğini bildirmemek. İkamet adresi, medeni hâl veya pasaporttaki isim değişikliğinde valiliğe yirmi iş günü içinde bildirim yapılır. Başka bir ile taşınan yabancı aynı süre içinde o ilde yeni izin için başvurur; konsolosluktan izin alarak gelenler de girişten itibaren yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolur (m. 26).
Yurt dışında fazla kalmak ve borçlu başvuru. Uzun döneme geçişi bekleyenlerde m. 28'deki eşikler, uzun dönem izni olanlarda ise kesintisiz bir yıllık yurt dışı kalış iptal sebebidir. Uygulama Yönetmeliği ayrıca tür bazında eşik getirir: son bir yılda toplam yüz yirmi günden fazla yurt dışında kalınması kısa dönem, yüz seksen günden fazla kalınması ise aile ikamet izninin iptal sebebi sayılır. Ödenmemiş harç ve idari para cezaları da ret sebebidir.
İkamet izni işlerinde Lexin Legal yaklaşımı
İkamet izni, evrak işi gibi görünen ama sonuçları ağır olan bir alandır; bir şartın gözden kaçması kişinin kalışını, işverenin istihdamını, bazen bir ailenin düzenini etkiler.
- Önce doğru izin türü. Dosyayı açmadan önce hangi iznin şartlarını karşıladığınızı değerlendirir, karşılamadığınız bir yola sizi sokmayız.
- Ret hâlinde zamanında hareket. Kararın gerekçesini inceler, üst makama başvuru ile doğrudan dava arasında seçim yapar, koşulları varsa yürütmenin durdurulmasını talep ederiz.
- İşveren tarafı. Çalışma izni ve ikamet izni takvimlerini birlikte kurar, bildirim yükümlülüklerini iş hukuku tarafıyla izleriz.
- Vekâletle uzaktan takip. Başka şehirde veya yurt dışındaysanız vekâletnameVekâletnameNoterden verilen temsil yetkisi belgesiBir avukatın ya da başka bir kişinin sizin adınıza hareket etmesine izin veren, noterde düzenlenen resmî belge.Sözlük → ile dosyayı yürütür, tebligatların avukata yapılmasını sağlarız.
Sonucu hiçbir dosyada garanti etmeyiz; idarenin takdir yetkisi ve dosyanın somut şartları belirleyicidir. Yapabileceğimiz, hukuken mümkün olan sağlam bir dosya kurmak ve süreleri kaçırmamaktır. Durumunuzu değerlendirmek için bize ulaşabilirsiniz.
İkamet izni dosyanızı nasıl yürütüyoruz
Durumu ve doğru izin türünü belirleyin
Kalış amacını, aile bağlarını, çalışma durumunu ve varsa önceki izin geçmişini inceler; kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem veya insani izinlerden hangisinin şartlarını gerçekten karşıladığınızı söyleriz.
Şart ve belge kontrolünü yapın
Pasaport süresinin talep edilen izinden altmış gün uzun olup olmadığını, sağlık sigortasının izin süresini kapsayıp kapsamadığını, gelir, barınma, adres ve adli sicil belgelerini ve varsa ödenmemiş harç ya da idari para cezası borçlarını tek tek kontrol ederiz.
Başvuruyu doğru mercie yapın
Kanunun aradığı yere - konsolosluğa ya da YUKK m. 22 kapsamındaki istisnai hâllerde valiliğe - başvuruyu yapar, dosyayı hangi gerekçeye dayandığı açıkça anlaşılacak biçimde kurarız.
Süreci takip edin, eksikliğe zamanında cevap verin
Doksan günlük sonuçlandırma süresini izler, eksik bilgi ve belge bildirimi geldiğinde otuz günlük süre içinde tamamlar, gerekirse görüşmeye eşlik ederiz.
Ret veya iptal kararını çözümleyin
Kararın hangi maddeye ve hangi olguya dayandığını ayrıştırır, YUKK m. 25'teki aile bağları, ikamet süresi ve çocuğun yüksek yararı gibi ölçütlerin dosyada nasıl ileri sürülebileceğini belirleriz.
İdari itiraz ve dava yolunu işletin
Üst makama başvuru ile doğrudan dava arasında süre bakımından sizin lehinize olan seçeneği belirler, idare mahkemesinde iptal davasını ve koşulları varsa yürütmenin durdurulması talebini yürütürüz.
Sınır dışı ve giriş yasağı riskini yönetin
Sınır dışı etme kararı çıkmışsa tebliğden itibaren yedi günlük süre içinde idare mahkemesine başvurur; giriş yasağı, on günlük çıkış süreleri ve insani ikamet izni gibi seçenekleri aynı anda değerlendiririz.
İzin sonrası yükümlülükleri kurun
Adres kaydı, adres ve medeni hâl değişikliği bildirimleri, il değişikliğinde yeni başvuru ve altmış günlük uzatma penceresi için takvim kurar; işverenler için bildirim yükümlülüklerini takip ederiz.
İkamet izni hakkında sık sorulan sorular
Türkiye'de kaç günden fazla kalacaklar ikamet izni almak zorunda?
YUKK m. 19 uyarınca vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. Alınan izin altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder. Doksan güne kadar vizeyle veya vizeden muaf olarak gelenler bu süre boyunca ikamet izninden muaftır.
İkamet izni başvurusu nereye yapılır?
Kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılır (YUKK m. 21). YUKK m. 22 ise başvurunun istisnaen valiliklere yapılabileceği hâlleri sayar; uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleri ile aile izninden kısa dönem izne geçiş bunlar arasındadır. Başvurular yetkili aracı kurumlar eliyle de yapılabilir.
İkamet izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?
YUKK m. 21 ve Uygulama Yönetmeliği uyarınca başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır; bu süre bilgi ve belgelerin eksiksiz teslim edildiği tarihte başlar. Eksik belge bildirilirse, bildirimden itibaren otuz gün içinde tamamlanmayan başvuru işlemden kaldırılır. Sürenin uzaması hâlinde yabancıya bilgi verilir.
Kısa dönem ikamet izni en fazla kaç yıl için verilir?
YUKK m. 31 uyarınca kısa dönem izni kural olarak her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilebilir. Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacaklar ile KKTC vatandaşları için bu süre en fazla beşer yıldır. Türkçe kursu gerekçesiyle verilen izin en fazla iki defa, Türkiye'de yükseköğrenimini bitirenlere verilen izin ise bir defaya mahsus ve en fazla bir yıl süreyle verilir. Bu süreler azami sınırdır; idare pratikte daha kısa süreli izin düzenleyebilir.
Türkiye'de ev almak ikamet izni sağlar mı?
Taşınmaz sahibi olmak YUKK m. 31'de kısa dönem ikamet izni gerekçeleri arasında sayılmıştır, ancak bu otomatik bir hak değildir. 2024 yılında maddeye eklenen fıkra uyarınca ikamet iznine esas olacak taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir. Bu nedenle satın alma kararından önce hem taşınmazın hem de bulunduğu yerin güncel uygulamada uygun olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Türk vatandaşının yabancı eşi hangi izni alır?
Aile ikamet izni alır. YUKK m. 34 uyarınca destekleyicinin yabancı eşine her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir. Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar hakkında, destekleyicinin Türkiye'de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olması şartı uygulanmaz; ancak gelir, barınma, sağlık sigortası ve adli sicil şartları aranmaya devam eder.
Aile ikamet izninde destekleyicide aranan gelir şartı nedir?
YUKK m. 35 uyarınca destekleyicinin toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelire sahip olması aranır. Ayrıca ailenin nüfusuna uygun barınma, tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası ve son beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak gerekir. Bu şartlar Türk vatandaşı destekleyicide de aranır.
Bir yıllık ikamet şartı kimler hakkında uygulanmaz?
YUKK m. 35/2 uyarınca destekleyici bakımından aranan bir yıllık ikamet şartı; bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni ya da çalışma izni bulunanlar, 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamındaki mavi kart sahipleri ve Türk vatandaşlarıyla evli olan yabancılar hakkında uygulanmaz. Bu istisna yalnızca ikamet süresine ilişkindir; gelir, barınma ve sağlık sigortası şartları aranmaya devam eder.
Boşanırsak yabancı eşin ikamet izni ne olur?
YUKK m. 34 uyarınca boşanma hâlinde Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir. Yabancı eşin aile içi şiddet mağduru olduğu ilgili mahkeme kararıyla sabitse üç yıllık süre şartı aranmaz. Şartları sağlanıyorsa başka bir ikamet izni türüne başvurma hakkı da saklıdır.
Anlaşmalı evlilik iddiası dosyayı nasıl etkiler?
YUKK m. 37 uyarınca makul şüphe varsa evliliğin sırf ikamet izni almak amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır; izin verildikten sonra da denetim yapılabilir. Bu şekilde alındığı tespit edilen izin iptal edilir ve bu izinle geçen süreler kanundaki süre hesaplarında dikkate alınmaz. Gerçek dışı bilgi veya sahte belge kullanımı ayrıca sınır dışı etme sebebi olabilir ve ceza hukuku bakımından sorumluluk doğurabilir.
Yabancı öğrencinin ailesi öğrenci ikamet izninden hak kazanır mı?
Hayır. YUKK m. 38, öğrenci ikamet izninin öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına ikamet izni alma konusunda hiçbir hak sağlamadığını açıkça düzenler. Aile üyelerinin Türkiye'de kalabilmesi için kendi durumlarına uygun ayrı bir ikamet izni gerekçesi kurulması gerekir.
Yabancı öğrenci Türkiye'de çalışabilir mi?
Örgün öğretim öğrencileri çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir. YUKK m. 41 ve 6735 sayılı Kanun m. 19 uyarınca ön lisans ve lisans öğrencilerinde çalışma hakkı öğrenimin ilk yılı tamamlandıktan sonra başlar ve kısmi süreli çalışmayla sınırlıdır; lisansüstü öğrenciler için bu sınırlamalar uygulanmaz. Öğrenciye verilen çalışma izni geçerli öğrenci ikamet iznini sona erdirmez.
Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?
Evet. YUKK m. 27 ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m. 12 uyarınca verilen çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti ikamet izni sayılır. Bunun tersi kural olarak geçerli değildir: mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri dışında, yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni bulunması ona çalışma hakkı vermez (6735 sayılı Kanun m. 12/1); bu iki statüde verilen kimlik belgesi ise YUKK m. 89/4 uyarınca çalışma izni yerine de geçer. Çalışma izni de pasaport süresinden altmış gün daha kısa süreli düzenlenir.
Yabancı çalışanımız için Türkiye içinden çalışma izni başvurusu yapabilir miyiz?
İstisnalar dışında, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği uyarınca yurt içinden yapılacak çalışma izni başvurularında yabancının en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izninin bulunması gerekir. Bu şart sağlanmıyorsa başvuru yurt dışından, yabancının bulunduğu ülkedeki Türk temsilciliği aracılığıyla yapılır. Belgeler tamsa değerlendirme otuz gün içinde tamamlanır.
Uzun dönem (süresiz) ikamet izni için kaç yıl gerekir?
YUKK m. 42 ve 43 uyarınca Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak gerekir. Ayrıca son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni ile kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmamak aranır. Buna karşılık m. 42/2 uyarınca mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz.
Yurt dışında uzun süre kalmak ikamet iznini etkiler mi?
Evet. YUKK m. 28 uyarınca zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç, bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır ve kesinti varsa önceki izin süreleri hesaba katılmaz. Uygulama Yönetmeliği ayrıca son bir yılda toplam yüz yirmi günden fazla yurt dışında kalınmasını kısa dönem, yüz seksen günden fazla kalınmasını aile ikamet izni bakımından iptal sebebi sayar. Uzun dönem ikamet izni ise sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışında kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalınması hâlinde iptal edilir.
İkamet izni başvurum reddedildi, ne yapabilirim?
Ret, uzatmama ve iptal kararları idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu edilir. YUKK bu kararlar için özel bir süre öngörmediğinden, 2577 sayılı Kanun m. 7 uyarınca kural olarak tebliğden itibaren altmış günlük dava açma süresi işler. Dava açma süresi içinde üst makama başvurulması bu süreyi durdurur. Dava açılması tek başına işlemi durdurmaz; yürütmenin durdurulması için telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte bulunması gerekir.
Ret kararından sonra Türkiye'de kalabilir miyim?
Talebin reddi veya iznin uzatılmaması hâlinde yabancıya, harca tabi olmayan ve yalnızca on güne kadar kalma imkânı tanıyan bir belge verilir. YUKK m. 25 uyarınca aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durum ve çocuğun yüksek yararı gözetilerek kararın icrası ertelenebilir; bu durumda bir ay kalma hakkı sağlayan belge verilir ve şartlar sürerse birer aylık uzatmalar mümkündür. İnsani ikamet izni ise ret kararının kendisine karşı dava açılması hâlinde otomatik bir seçenek değildir; YUKK m. 46/1-(ç) yargı yoluna başvurulması gerekçesini yalnızca sınır dışı etme kararı (m. 53) ile uluslararası korumaya ilişkin m. 72 ve m. 77 işlemleri bakımından sayar.
Sınır dışı etme kararına karşı kaç gün içinde başvurulur?
YUKK m. 53'ün 2024 yılında değiştirilen hâli uyarınca yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemenin bu konuda verdiği karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanana kadar sınır dışı işlemi yapılamaz. Bu yedi günlük süre, ikamet izni kararlarındaki süreden çok daha kısadır.
