Anonim Şirkette İmtiyazlı Paylar: Oyda İmtiyaz, İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu ve Yönetim Kurulunda Temsil (TTK m. 478, 479, 454 ve 360)
Anonim şirkette imtiyazlı pay nedir? 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 478/1'e göre ilk esas sözleşme ile veya esas sözleşme değiştirilerek bazı paylara imtiyaz tanınabilir. TTK m. 478/2'ye göre imtiyaz; kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi haklarda, paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır. TTK m. 478/3 ise TTK m. 360 hükmünü saklı tutar; bu maddeye göre yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınan paylar imtiyazlı sayılır. Aşağıda sırasıyla hangi haklara imtiyaz tanınabileceğini, oyda imtiyazı (TTK m. 479), imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunu (TTK m. 454), yönetim kurulunda temsil hakkını (TTK m. 360), bir karşılaştırma tablosunu ve yabancı yatırımcılar için bir kontrol listesini ele alıyoruz. Halka açık şirketlere sermaye piyasası mevzuatı ayrıca uygulanır ve bu yazının kapsamı dışındadır (TTK m. 460/7 Sermaye Piyasası Kanununun halka açık anonim şirketlere ilişkin hükümlerini, TTK m. 507/3 ise Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerini saklı tutar).
1. Anonim Şirkette İmtiyazlı Pay Nedir? (TTK m. 478)
Kısa cevap. İmtiyazlı pay, esas sözleşmenin bir imtiyaz bağladığı paydır. TTK m. 478/1'e göre ilk esas sözleşme ile veya esas sözleşme değiştirilerek bazı paylara imtiyaz tanınabilir. TTK m. 478/2'ye göre imtiyaz; kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi haklarda, paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır.
Tanımın iki unsuru. Birinci unsur, Kanunun zaten tanıdığı bir pay sahipliği hakkı içinde paya tanınan üstün bir haktır: Kanun kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkını sayar ve bunları “gibi” sözcüğüyle getirir. İkinci unsur, kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır. TTK m. 478/1, imtiyazın “bazı paylara” tanınmasından söz eder.
Esas sözleşmenin önemi. TTK m. 340/1'e göre esas sözleşme, Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir. TTK m. 478/1 bazı paylara imtiyaz tanınmasına izin verir; belirli imtiyazların şartlarını ve sınırlarını aşağıda ele alınan hükümler belirler.
İmtiyazların yazıldığı ve ilan edildiği yer. TTK m. 339/2-d'ye göre esas sözleşmeye pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları, belirli paylara tanınan imtiyazlar ve devir sınırlamaları yazılır; TTK m. 339/2-h'ye göre genel kurulların toplantıya nasıl çağrılacakları ve oy hakları da esas sözleşmeye yazılır. TTK m. 354/1'e göre şirket esas sözleşmesinin tamamı şirketin merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur; bu fıkrada sayılan hususlar arasında şirketin sermayesi, ödenmesinin şekil ve şartları ile payların itibarî değerleri ve varsa imtiyazlar da yer alır (TTK m. 354/1-d).
Mevcut şirkette imtiyaz oluşturulması. İmtiyaz esas sözleşme değiştirilerek getiriliyorsa, TTK m. 421/3-b uyarınca imtiyazlı pay oluşturulmasına ilişkin karar, sermayenin en az yüzde yetmişbeşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır. TTK m. 421/4'e göre bu nisaba ilk toplantıda ulaşılamadığı takdirde izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır. TTK m. 421/3, imtiyazlı pay oluşturulmasını esas sözleşme değişikliği kararları arasında sayar; TTK m. 479/3-a'ya göre de oyda imtiyaz, esas sözleşme değişikliği kararlarında kullanılamaz.
Olumsuz oy veren pay sahipleri. TTK m. 421/6'ya göre imtiyazlı pay oluşturulmasına ilişkin genel kurul kararına olumsuz oy vermiş nama yazılı pay sahipleri, bu kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından itibaren altı ay boyunca payların devredilebilirliği hakkındaki kısıtlamalarla bağlı değildir.
2. Hangi Haklara İmtiyaz Tanınabilir, Kanun Neyi Dışarıda Bırakır?
Kısa cevap. TTK m. 478/2, paya üstün bir hak tanınabilecek haklara örnek olarak kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkını sayar ve kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkına da imkân verir; TTK m. 360/2 ise yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınan payların imtiyazlı sayılacağını ekler. Kanun sınırlar da koyar: TTK m. 478/4, sermayesinin yarısından fazlası orada sayılan kamu tüzel kişilerine ve diğer kuruluşlara ait şirketlerde, aynı fıkradaki istisnalar saklı kalmak üzere, diğer paylara imtiyaz tesis edilmesini yasaklar; TTK m. 479 oyda imtiyaza bir üst sınır koyar ve bazı kararlarda kullanılmasını engeller; TTK geçici m. 15/2 ise sermayenin TTK m. 332 ve 580'de öngörülen tutarlara yükseltilmesine ilişkin kararlar aleyhine imtiyaz kullanılmasını önler.
Kâr payı. TTK m. 507/1'e göre her pay sahibi, kanun ve esas sözleşme hükümlerine göre pay sahiplerine dağıtılması kararlaştırılmış net dönem kârına, payı oranında katılma hakkını haizdir. TTK m. 507/2, esas sözleşmede payların bazı türlerine tanınan imtiyaz haklarıyla özel menfaatleri saklı tutar. TTK m. 507/3 ise Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerini saklı tutar.
Tasfiye payı. TTK m. 543/1'e göre tasfiye hâlinde bulunan şirketin borçları ödendikten ve pay bedelleri geri verildikten sonra kalan varlığı, esas sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa pay sahipleri arasında, ödedikleri sermayeler ve imtiyaz hakları oranında dağıtılır. Aynı fıkraya göre tasfiye payında imtiyazın varlığı hâlinde esas sözleşmedeki düzenleme uygulanır. TTK m. 507/1 de genel kuralı koyar: şirketin sona ermesi hâlinde her pay sahibi, esas sözleşmede sona eren şirketin mal varlığının kullanılmasına ilişkin başka bir hüküm bulunmadığı takdirde, tasfiye sonucunda kalan tutara payı oranında katılır.
Rüçhan hakkı. TTK m. 461/1'e göre her pay sahibi, yeni çıkarılan payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre, alma hakkını haizdir; TTK m. 478/2 de rüçhan hakkını, paya üstün bir hak tanınabilecek haklar arasında sayar. Sermaye artırımında rüçhan hakkının sınırlandırılması TTK m. 461/2'ye tabi kalır: genel kurul bu hakkı ancak haklı sebepler bulunduğu takdirde ve en az esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyu ile sınırlandırabilir veya kaldırabilir; rüçhan hakkının sınırlandırılması ve kaldırılmasıyla hiç kimse haklı görülmeyecek şekilde yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz. TTK m. 461/4'e göre rüçhan hakkı devredilebilir.
Oy hakkı. TTK m. 479, oyda imtiyaz için bir üst sınır ve oyda imtiyazın kullanılamayacağı kararların listesini öngörür; bu konu üçüncü bölümde ele alınmaktadır.
Yeni bir pay sahipliği hakkı. TTK m. 478/2'nin ikinci unsuru, kanunda öngörülmemiş bir pay sahipliği hakkı biçiminde imtiyaza imkân verir. Kanun bu tür hakların bir listesini vermez.
Kanunun dışarıda bıraktığı veya sınırladığı durumlar.
- Kamu tüzel kişilerine ve diğer kuruluşlara ait şirketler. Sermayesinin yarısından fazlası tek başına veya birlikte Devlet, il özel idaresi, belediye ve diğer kamu tüzel kişileri, sendikalar, dernekler, vakıflar, kooperatifler ve bunların üst kuruluşlarına ait anonim şirketlerde ve bu şirketlerin aynı oranda sermaye payına sahip oldukları iştiraklerinde; bunların sahip oldukları paylara tesis edilebilecek imtiyazlar hariç olmak üzere, diğer paylara, belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine, belirli pay gruplarına ve azlığa bu Kanunda düzenlenen herhangi bir imtiyaz tesis edilemez (TTK m. 478/4; 26/6/2012 tarihli ve 6335 sayılı Kanunla eklenmiştir). Bu hüküm, payları borsada işlem gören anonim şirketlere, 5411 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşlarına ve finansal kuruluşlara uygulanmaz.
- Oy sınırları. Onbeş oy sınırı ve oyda imtiyazın kullanılamayacağı kararlar (TTK m. 479/2 ve 479/3).
- Sermayenin kanuni tutarlara yükseltilmesi. Sermayenin TTK m. 332 ve 580'de öngörülen tutarlara yükseltilmesi için yapılacak genel kurul toplantılarında toplantı nisabı aranmaz, kararlar toplantıda mevcut oyların çoğunluğu ile alınır ve bu kararlar aleyhine imtiyaz kullanılmaz (TTK geçici m. 15/2; 23/5/2024 tarihli ve 7511 sayılı Kanunla eklenmiştir). Geçici m. 15/1'deki süre 31/12/2026 tarihine kadardır; Ticaret Bakanlığı bu süreyi birer yıl olarak en çok iki defa uzatabilir (TTK geçici m. 15/3).
- Yönetim kurulunun imtiyazlı pay çıkarması. Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulunun imtiyazlı pay çıkarabilmesi için esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş olması şarttır (TTK m. 460/4).
3. Oyda İmtiyaz Nereye Kadar Gidebilir? (TTK m. 479)
Kısa cevap. TTK m. 479/1'e göre oyda imtiyaz, eşit itibarî değerdeki paylara farklı sayıda oy hakkı verilerek tanınabilir. TTK m. 479/2'ye göre bir paya en çok onbeş oy hakkı tanınabilir; bu sınırlama, kurumlaşmanın gerektirdiği veya haklı bir sebebin ispatlandığı durumlarda uygulanmaz ve bu iki hâlde şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinin, kurumlaşma projesini veya haklı sebebi inceleyip sınırlamadan istisna edilme kararını vermesi gerekir. TTK m. 479/3'e göre oyda imtiyaz, esas sözleşme değişikliği ile ibra ve sorumluluk davası açılmasına ilişkin kararlarda kullanılamaz.
İmtiyazın ayrıldığı temel kural. TTK m. 434/1'e göre pay sahipleri, oy haklarını genel kurulda, paylarının toplam itibarî değeriyle orantılı olarak kullanır; TTK m. 434/1, TTK m. 1527/5 hükmünü saklı tutar. TTK m. 434/2'ye göre her pay sahibi sadece bir paya sahip olsa da en az bir oy hakkını haizdir; şu kadar ki, birden fazla paya sahip olanlara tanınacak oy sayısı esas sözleşmeyle sınırlandırılabilir. TTK m. 435/1'e göre oy hakkı, payın, kanunen veya esas sözleşmeyle belirlenmiş bulunan en az miktarının ödenmesiyle doğar.
Eşit itibarî değer, farklı oy. TTK m. 479/1'deki teknikte paylar eşit itibarî değerdedir; imtiyaz, bu paylara farklı sayıda oy hakkı verilmesiyle tanınabilir. TTK m. 339/2-d ve 339/2-h'ye göre belirli paylara tanınan imtiyazlar ve oy hakları esas sözleşmeye yazılır.
Onbeş oyun üzerine çıkmak. TTK m. 479/2'deki onbeş oy sınırlaması, fıkranın saydığı iki durumda uygulanmaz: kurumlaşmanın gerektirdiği durumda ve haklı bir sebebin ispatlandığı durumda. Her iki hâlde de şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi kurumlaşma projesini veya haklı sebebi inceler ve sınırlamadan istisna edilme kararını verir. Projede yapılacak her değişiklik mahkeme kararına bağlıdır; kurumsallaşmanın gerçekleşmeyeceğinin anlaşıldığı veya haklı sebebin ortadan kalktığı hâllerde istisna etme kararı mahkeme tarafından geri alınabilir.
İmtiyazın kullanılamayacağı kararlar. TTK m. 479/3, oyda imtiyazın kullanılamayacağı kararları sayar: (a) esas sözleşme değişikliği ve (c) ibra ve sorumluluk davası açılması. Listenin (b) bendi 26/6/2012 tarihli ve 6335 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.
İmtiyaz sahibi açısından anlamı. Etkisi oyda imtiyaza dayanan bir pay sahibi bakımından TTK m. 479/3-a, oyda imtiyazın esas sözleşme değişikliği kararlarında kullanılamayacağı anlamına gelir. TTK m. 421/1'e göre Kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde, esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğu ile alınır; imtiyazlı pay oluşturulması da dâhil olmak üzere bazı değişiklikler TTK m. 421/3'teki ağırlaştırılmış nisaplara tabidir.
4. İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulunun Onayı Ne Zaman Gerekir? (TTK m. 454)
Kısa cevap. TTK m. 454/1 üç tür kararı kapsar: genel kurulun esas sözleşmenin değiştirilmesine dair kararı, genel kurulun yönetim kuruluna sermayenin arttırılması konusunda yetki verilmesine dair kararı ve yönetim kurulunun sermayenin arttırılmasına ilişkin kararı. Böyle bir karar imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikte ise özel kurul hükümleri uygulanır. TTK m. 454/1'e göre bu karar, imtiyazlı pay sahiplerinin yapacakları özel bir toplantıda, aşağıdaki hükümler uyarınca, alacakları bir kararla onanmadıkça uygulanamaz.
Özel kurulun toplantıya çağrılması. TTK m. 454/2'ye göre yönetim kurulu, en geç genel kurul kararının ilan edildiği tarihten itibaren bir ay içinde özel kurulu toplantıya çağırır. Aksi hâlde her imtiyazlı pay sahibi, yönetim kurulunun çağrı süresinin son gününden başlamak üzere onbeş gün içinde, bu kurulun toplantıya çağrılmasını şirketin merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden isteyebilir.
Nisaplar. TTK m. 454/3'e göre özel kurul, imtiyazlı payları temsil eden sermayenin yüzde altmışının çoğunluğuyla toplanır ve toplantıda temsil edilen payların çoğunluğuyla karar alır. Özel kurul toplantısında, TTK m. 407/3 çerçevesinde, Bakanlık temsilcisi de hazır bulunur ve tutanağı imzalar (TTK m. 454/6).
Özel kurul ihlal sonucuna varırsa. TTK m. 454/3 şekle bağlı bir usul öngörür. İmtiyazlı pay sahiplerinin haklarının ihlal edildiği sonucuna varılırsa karar gerekçeli bir tutanakla belirtilir ve tutanağın on gün içinde şirket yönetim kuruluna teslimi zorunludur. Tutanakla birlikte, genel kurul kararının onaylanmasına olumsuz oy verenlerin en az nisabı oluşturan sayıda imzalarını içeren liste ile TTK m. 454/8 gereği açılabilecek dava için geçerli olmak üzere ortak bir tebligat adresi de yönetim kuruluna verilir. Tutanak, birlikte verilen bilgilerle beraber tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir. Bu hükümdeki şartlara uyulmadığı takdirde özel kurul kararı alınmamış sayılır.
Ayrıca toplantı gerekmeyen hâl. TTK m. 454/4'e göre genel kurulda imtiyazlı payların sahip veya temsilcileri, esas sözleşmenin değiştirilmesine, TTK m. 454/3'te öngörülen toplantı ve karar nisabına uygun olarak olumlu oy vermişlerse ayrıca özel toplantı yapılmaz. TTK m. 454/5'e göre çağrıya rağmen süresi içinde özel kurul toplanamazsa genel kurul kararı onaylanmış sayılır.
Onaylamama kararına karşı yönetim kurulunun davası. TTK m. 454/7'ye göre yönetim kurulu, özel kurulun onaylamama kararı aleyhine, karar tarihinden itibaren bir ay içinde, genel kurulun söz konusu kararının pay sahiplerinin haklarını ihlal etmediği gerekçesiyle, bu kararın iptali ile genel kurul kararının tescili davasını şirketin merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde açabilir. TTK m. 454/8'e göre iptal davası, genel kurul kararının onaylanmasına olumsuz oy kullananlara karşı yöneltilir.
Kayıtlı sermayeli şirketler. TTK m. 454/1, yönetim kurulunun sermayenin arttırılmasına ilişkin kararını açıkça kapsar. Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu, imtiyazlı paylara ilişkin sınırlamaları esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan eder ve internet sitesinde yayımlar; kararında da yeni payların imtiyazlı olup olmadıklarını belirtir (TTK m. 460/2); imtiyazlı pay çıkarabilmesi için de esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş olması şarttır (TTK m. 460/4).
5. İmtiyazlı Paylar Yönetim Kurulunda Temsil Hakkı Sağlayabilir mi? (TTK m. 360)
Kısa cevap. Evet, esas sözleşmede öngörülmek şartı ile. TTK m. 360/1'e göre belirli pay gruplarına, özellik ve nitelikleriyle belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir. TTK m. 360/2'ye göre bu maddeye göre yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınan paylar imtiyazlı sayılır; TTK m. 478/3 de TTK m. 360 hükmünü saklı tutar.
Yönetim kurulunun kendisi. TTK m. 359/1'e göre anonim şirketin, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur. TTK m. 359/2'ye göre bir tüzel kişi yönetim kuruluna üye seçildiği takdirde, tüzel kişiyle birlikte, tüzel kişi adına, tüzel kişi tarafından belirlenen, sadece bir gerçek kişi de tescil ve ilan olunur; tüzel kişi adına sadece bu tescil edilmiş kişi toplantılara katılıp oy kullanabilir. TTK m. 359/3'e göre yönetim kurulu üyelerinin ve tüzel kişi adına tescil edilecek gerçek kişinin tam ehliyetli olmaları şarttır.
Esas sözleşmede iki teknik. TTK m. 360/1, temsil edilme hakkını tanımak için iki yol gösterir. Yönetim kurulu üyelerinin belirli bir grup oluşturan pay sahipleri, belirli pay grupları ve azlık arasından seçileceği esas sözleşmede öngörülebileceği gibi, esas sözleşmede yönetim kurulu üyeliği için aday önerme hakkı da tanınabilir.
Önerilen adayın seçilmesi. TTK m. 360/1'e göre genel kurul tarafından yönetim kurulu üyeliğine önerilen adayın veya hakkın tanındığı gruba ve azlığa mensup adayın haklı bir sebep bulunmadığı takdirde üye seçilmesi zorunludur.
Sınırlar. TTK m. 360/1'e göre bu şekilde tanınacak temsil edilme hakkı, halka açık anonim şirketlerde yönetim kurulu üye sayısının yarısını aşamaz; bağımsız yönetim kurulu üyelerine ilişkin düzenlemeler saklıdır. Temsil edilme hakkı tanınan paylar imtiyazlı sayılır (TTK m. 360/2) ve TTK m. 454/1, saydığı türden bir karar imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikte olduğunda uygulanır.
Ortak girişim ortağı için. Oyda imtiyaz, TTK m. 479/2'deki onbeş oy sınırı ve bu sınırlamanın uygulanmadığı hâller çerçevesinde paya ek oy sağlar; TTK m. 360 ise belirli pay gruplarına, belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine ve azlığa temsil edilme veya aday önerme hakkı tanınmasına imkân verir. Her ikisi de esas sözleşmeye dayanır.
6. İmtiyaz Türlerinin Karşılaştırması: Kanuni Dayanak ve Sınırlar
Tablo, her imtiyaz türünü, dayanağını ve temel sınırını gösterir.
| İmtiyaz | Kanuni dayanak | Temel şart veya sınır |
|---|---|---|
| Kâr payı | TTK m. 478/2, 507 | Genel kural: dağıtılması kararlaştırılmış net dönem kârına payı oranında katılma (TTK m. 507/1); esas sözleşmede payların bazı türlerine tanınan imtiyaz haklarıyla özel menfaatler saklıdır (TTK m. 507/2) |
| Tasfiye payı | TTK m. 478/2, 543/1 | Kalan varlık, esas sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa ödenen sermayeler ve imtiyaz hakları oranında dağıtılır; tasfiye payında imtiyazın varlığı hâlinde esas sözleşmedeki düzenleme uygulanır (TTK m. 543/1) |
| Rüçhan | TTK m. 478/2, 461 | Mevcut payların sermayeye oranına göre temel hak (TTK m. 461/1); genel kurulca sınırlandırma veya kaldırma ancak haklı sebeplerle ve en az esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyuyla (TTK m. 461/2); hak devredilebilir (TTK m. 461/4) |
| Oy | TTK m. 478/2, 479 | Eşit itibarî değerdeki paylara farklı sayıda oy (TTK m. 479/1); mahkeme istisna kararı vermedikçe bir paya en çok onbeş oy (TTK m. 479/2); esas sözleşme değişikliği ile ibra ve sorumluluk davası açılmasına ilişkin kararlarda kullanılamaz (TTK m. 479/3) |
| Yönetim kurulunda temsil veya aday önerme | TTK m. 360, 478/3 | Esas sözleşmede öngörülmelidir; önerilen aday haklı bir sebep bulunmadıkça üye seçilmelidir; halka açık şirketlerde hak yönetim kurulu üye sayısının yarısını aşamaz (TTK m. 360/1); paylar imtiyazlı sayılır (TTK m. 360/2) |
| Yeni pay sahipliği hakkı | TTK m. 478/2 | Kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkı (TTK m. 478/2); Kanun bu tür hakların listesini vermez |
| Esas sözleşme değişikliğiyle imtiyaz oluşturulması | TTK m. 478/1, 421/3-b, 421/4, 421/6 | Sermayenin en az yüzde yetmişbeşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyları; izleyen toplantılarda da aynı nisap; olumsuz oy vermiş nama yazılı pay sahipleri, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından itibaren altı ay boyunca devir kısıtlamalarıyla bağlı değildir |
| Yönetim kurulunun imtiyazlı pay çıkarması (kayıtlı sermaye) | TTK m. 460/2, 460/4 | Esas sözleşmeyle yetkilendirme şarttır; yönetim kurulu kararında yeni payların imtiyazlı olup olmadıkları belirtilir |
Belirli bir şirkette bu imtiyazlardan hangilerinin bulunduğunu esas sözleşme ve ticaret sicili kaydı gösterir.
7. İmtiyazlı Pay Sahibi Olan veya İmtiyazlı Payları Müzakere Eden Yabancı Yatırımcılar İçin Kontrol Listesi
Bir Türk anonim şirketinin yabancı pay sahibi ya da şirkete girmeyi müzakere eden bir yatırımcı, kanuni noktaları şu sırayla gözden geçirebilir:
- Esas sözleşmeyi ve sicil kaydını okuyun. Esas sözleşmede belirli paylara tanınan imtiyazları ve oy haklarını kontrol edin (TTK m. 339/2-d ve 339/2-h) ve bunları TTK m. 354/1 uyarınca tescil ve ilan edilmiş esas sözleşmeyle karşılaştırın.
- Her imtiyazı sınıflandırın. Her hükmü kâr payı, tasfiye payı, rüçhan veya oy hakkı, yeni bir pay sahipliği hakkı (TTK m. 478/2) ya da yönetim kurulunda temsil hakkı (TTK m. 360/2) olarak eşleştirin ve o hakka ilişkin hükümle birlikte okuyun (TTK m. 507, 543, 461, 479 veya 360).
- Oyları sayın. Mahkemenin istisna kararı yoksa hiçbir paya onbeşten fazla oy hakkı tanınmadığını (TTK m. 479/2) ve oy hakkı bu ödemeyle doğduğundan payların en az miktarının ödendiğini (TTK m. 435/1) kontrol edin.
- İmtiyazın kullanılamayacağı kararları işaretleyin. Oyda imtiyazın esas sözleşme değişikliği ile ibra ve sorumluluk davası açılmasına ilişkin kararlarda kullanılamayacağını (TTK m. 479/3) not edin ve esas sözleşme değişikliklerine ilişkin TTK m. 421'deki nisapları kontrol edin.
- Yeni imtiyazları planlayın. Esas sözleşme değiştirilerek imtiyazlı pay oluşturulması, sermayenin en az yüzde yetmişbeşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarını gerektirir (TTK m. 421/3-b); olumsuz oy vermiş nama yazılı pay sahipleri, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından itibaren altı ay boyunca devir kısıtlamalarıyla bağlı değildir (TTK m. 421/6).
- Özel kurul sürelerini takvime işleyin. İmtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikte olabilecek bir esas sözleşme değişikliği, sermaye artırımı yetkisi veya yönetim kurulunun sermaye artırımı kararı öncesinde TTK m. 454/2, 454/3 ve 454/7'deki süreleri ve TTK m. 454/4 uyarınca ayrıca toplantı gerekip gerekmediğini not edin.
- Yönetim kurulu koltuklarını esas sözleşmeyle güvenceye alın. Temsil edilme veya aday önerme hakkını esas sözleşmeye yazın (TTK m. 360/1); yönetim kurulunda bir tüzel kişi yer alıyorsa, tescil edilecek tek gerçek kişiyi o tüzel kişi belirler (TTK m. 359/2).
- Kayıtlı sermaye hükmünü kontrol edin. Şirket kayıtlı sermaye sistemindeyse, esas sözleşmenin yönetim kuruluna imtiyazlı pay çıkarma yetkisi verip vermediğini kontrol edin (TTK m. 460/4).
- Pay sahipliği yapısını kontrol edin. Sermayenin yarısından fazlası TTK m. 478/4'te sayılan kamu tüzel kişilerine ve diğer kuruluşlara aitse, aynı fıkradaki istisnalar saklı kalmak üzere diğer paylara imtiyaz tesis edilemez.
- Yeniden yapılanmayı planlayın. Birleşmede devrolunan şirkette mevcut bulunan paylara bağlı imtiyaz hakları karşılığında devralan şirkette eş değerde haklar veya uygun bir karşılık verilir (TTK m. 140/4) ve birleşme sözleşmesi, devralan şirketin imtiyazlı payların sahiplerine tanıdığı hakları içermek zorundadır (TTK m. 146/1-c); tür değiştirmede imtiyazlı payların karşılığında aynı değerde paylar verilir veya uygun bir tazminat ödenir (TTK m. 183/2).
- Kanuni sermaye tutarına yükseltme toplantılarını izleyin. Sermayenin TTK m. 332 ve 580'de öngörülen tutarlara yükseltilmesine ilişkin kararlar aleyhine imtiyaz kullanılmaz (TTK geçici m. 15/2).
Lexin Legal, Türk anonim şirketlerinin pay sahiplerine ve yönetim kurullarına esas sözleşmedeki imtiyaz hükümlerinin hazırlanması ve incelenmesi, yönetim kurulunda temsil hakları, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulları ve ilgili kararların tescili konularında danışmanlık verir.
Sıkça sorulan sorular
Anonim şirkette imtiyazlı pay nedir?
Esas sözleşmenin bir imtiyaz bağladığı paydır. İlk esas sözleşme ile veya esas sözleşme değiştirilerek bazı paylara imtiyaz tanınabilir (TTK m. 478/1); imtiyaz, kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi haklarda paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır (TTK m. 478/2).
Bir paya en çok kaç oy hakkı tanınabilir?
Oyda imtiyaz, eşit itibarî değerdeki paylara farklı sayıda oy hakkı verilerek tanınabilir ve bir paya en çok onbeş oy hakkı tanınabilir (TTK m. 479/1 ve 479/2). Bu sınırlama, kurumlaşmanın gerektirdiği veya haklı bir sebebin ispatlandığı durumlarda uygulanmaz; bu iki hâlde şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinin sınırlamadan istisna edilme kararını vermesi gerekir (TTK m. 479/2).
Oyda imtiyaz esas sözleşme değişikliğinde kullanılabilir mi?
Hayır. Oyda imtiyaz, esas sözleşme değişikliği ile ibra ve sorumluluk davası açılmasına ilişkin kararlarda kullanılamaz (TTK m. 479/3).
Mevcut bir şirkette imtiyazlı pay oluşturmak için hangi nisap gerekir?
İmtiyazlı pay oluşturulmasına ilişkin karar, sermayenin en az yüzde yetmişbeşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır (TTK m. 421/3-b); bu nisaba ilk toplantıda ulaşılamadığı takdirde izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır (TTK m. 421/4).
İmtiyazlı pay sahipleri özel kurulu ne zaman gerekir?
Genel kurulun esas sözleşmenin değiştirilmesine veya yönetim kuruluna sermayenin arttırılması konusunda yetki verilmesine dair kararı ya da yönetim kurulunun sermayenin arttırılmasına ilişkin kararı imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikte ise, bu karar imtiyazlı pay sahiplerinin özel bir toplantıda alacakları bir kararla onanmadıkça uygulanamaz (TTK m. 454/1). Genel kurulda imtiyazlı payların sahip veya temsilcileri esas sözleşmenin değiştirilmesine TTK m. 454/3'teki nisaplara uygun olarak olumlu oy vermişlerse ayrıca özel toplantı yapılmaz (TTK m. 454/4).
Özel kurulda hangi nisaplar uygulanır?
Özel kurul, imtiyazlı payları temsil eden sermayenin yüzde altmışının çoğunluğuyla toplanır ve toplantıda temsil edilen payların çoğunluğuyla karar alır (TTK m. 454/3). Çağrıya rağmen süresi içinde özel kurul toplanamazsa genel kurul kararı onaylanmış sayılır (TTK m. 454/5).
Yönetim kurulu üyesi aday önerme hakkı payları imtiyazlı yapar mı?
Evet. Esas sözleşmede öngörülmek şartı ile belirli pay gruplarına, özellik ve nitelikleriyle belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir ve esas sözleşmede yönetim kurulu üyeliği için aday önerme hakkı da tanınabilir; önerilen adayın haklı bir sebep bulunmadığı takdirde üye seçilmesi zorunludur (TTK m. 360/1). Bu maddeye göre temsil edilme hakkı tanınan paylar imtiyazlı sayılır (TTK m. 360/2).
Birleşme veya tür değiştirmede imtiyazlara ne olur?
Birleşmede devrolunan şirkette mevcut bulunan paylara bağlı imtiyaz hakları karşılığında, devralan şirkette eş değerde haklar veya uygun bir karşılık verilir (TTK m. 140/4). Tür değiştirmede imtiyazlı payların karşılığında aynı değerde paylar verilir veya uygun bir tazminat ödenir (TTK m. 183/2).
