Anonim Şirkette Pay Bedelinin Ödenmemesi: Temerrüt, Sözleşme Cezası ve Payların Iskatı (TTK m. 480-483)
Anonim şirkette pay sahibi taahhüt ettiği payların bedelini ödemezse ne olur? 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 482/1 uyarınca sermaye koyma borcunu süresi içinde yerine getirmeyen pay sahibi, ihtara gerek olmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlü olur. TTK m. 482/2'ye göre ayrıca yönetim kurulu, mütemerrit pay sahibini iştirak taahhüdünden ve yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklarından yoksun bırakmaya, söz konusu payı satıp yerine başkasını almaya ve kendisine verilmiş pay senedi varsa bunları iptal etmeye yetkilidir; buna ıskat denir. TTK m. 483/1'e göre ıskat ve sözleşme cezası için, pay sahibine ödeme yapması için bir ay süre veren önceden bir ihtar gerekir. Aşağıda sırasıyla pay sahibinin neyi ve ne zaman borçlandığını (TTK m. 480, 344, 345), yönetim kurulunun ödemeye nasıl çağırdığını (TTK m. 481), temerrüdün sonuçlarını (TTK m. 482), adım adım ıskat usulünü (TTK m. 483), ıskatın geride bıraktıklarını (TTK m. 483/3, 519/2-b), bedeli tamamen ödenmemiş payların devrini (TTK m. 491, 501), bir karşılaştırma tablosunu ve yabancı yatırımcılar ile kurucu ortaklar için bir kontrol listesini ele alıyoruz. Sermaye Piyasası Kanununun pay bedellerinin ödenmelerine ilişkin hükümleri TTK m. 344/2 ile saklı tutulmuştur ve bu yazının kapsamı dışındadır.
1. Anonim Şirkette Pay Sahibi Pay Bedelini Ödemezse Ne Olur? (TTK m. 482)
Kısa cevap. Üç sonuç tek maddede yer alır. TTK m. 482/1'e göre sermaye koyma borcunu süresi içinde yerine getirmeyen pay sahibi, ihtara gerek olmaksızın, temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. TTK m. 482/2'ye göre ayrıca yönetim kurulu, mütemerrit pay sahibini iştirak taahhüdünden ve yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklarından yoksun bırakmaya, söz konusu payı satıp yerine başkasını almaya ve kendisine verilmiş pay senedi varsa bunları iptal etmeye yetkilidir. TTK m. 482/3'e göre esas sözleşmeyle pay sahipleri temerrüt hâlinde sözleşme cezası ödemekle zorunlu tutulabilir; TTK m. 482/4 ise şirketin tazminat haklarını saklı tutar.
Ayrım neden önemli? TTK m. 482'nin dört fıkrası tek bir usule bağlı değildir. TTK m. 482/1'deki temerrüt faizi için ihtar gerekmez. TTK m. 482/2'deki ıskat ve TTK m. 482/3'teki sözleşme cezası ise TTK m. 483/1'deki ihtar usulüne bağlıdır; bu fıkra “Kanunun 482 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının uygulanabilmesi için” sözleriyle başlar. Bu nedenle ödeme yapmayan bir kurucu ortağı ıskat etmek isteyen yönetim kurulu önce TTK m. 483'teki usulü işletir; geciken bir taksit için temerrüt faizi isteyen yönetim kurulunun bu usule ihtiyacı yoktur.
Bir yönetim kurulu yetkisi. TTK m. 482/2'deki fiil “yetkilidir”. Kanun ıskat yetkisini yönetim kuruluna tanır; bu yetki TTK m. 483/1'deki ihtar usulünden sonra kullanılır.
Kimleri ilgilendirir? Nakden taahhütte bulunan yabancı yatırımcıları, paylarının kalan bedelini sonra ödemeyi kararlaştıran kurucu ortakları, bedeli kısmen ödenmiş pay iktisap edenleri ve şirketin diğer pay sahiplerini.

2. Pay Sahibi Tam Olarak Neyi ve Ne Zaman Borçlanır? (TTK m. 480, 344 ve 345)
Kısa cevap. Pay sahibi pay bedelini ve varsa çıkarma primini borçlanır. TTK m. 480/1'e göre kanunda öngörülen istisnalar dışında, esas sözleşmeyle pay sahibine, pay bedelini veya payın itibarî değerini aşan primi ifa dışında borç yükletilemez. Nakden taahhüt edilen paylar için takvimi TTK m. 344/1 belirler: itibarî değerin en az yüzde yirmibeşi tescilden önce, gerisi de şirketin tescilini izleyen yirmidört ay içinde ödenir; payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir.
Arkasındaki genel kural. Kanunun ticaret şirketlerine ilişkin genel hükümleri arasında yer alan TTK m. 128/1'e göre her ortak, usulüne göre düzenlenmiş ve imza edilmiş şirket sözleşmesiyle koymayı taahhüt ettiği sermayeden dolayı şirkete karşı borçludur. TTK m. 128/7'ye göre şirket, her ortağın sermaye koyma borcunu yerine getirmesini isteyebileceği ve dava edebileceği gibi, yerine getirmede gecikme sebebiyle uğradığı zararın tazminini de isteyebilir; tazminat istemi için ihtar şarttır.
Para nereye yatırılır? TTK m. 345/1'e göre nakdî ödemeler, 5411 sayılı Bankacılık Kanununa bağlı bir bankada, kurulmakta olan şirket adına açılacak özel bir hesaba, sadece şirketin kullanabileceği şekilde yatırılır. Taahhüt edilen payların, kanunda veya esas sözleşmede öngörülmüş bulunan ve kanunda yazılı olandan daha yüksek olan tutarlarının ödendiği, ticaret siciline yöneltilecek bir banka mektubu ile ispatlanır; banka bu tutarı, şirketin tüzel kişilik kazandığını bildiren bir sicil müdürlüğü yazısının sunulması üzerine, sadece şirkete öder. Şirket, TTK m. 345/2'de öngörülen tarihten (şirket sözleşmesinin noter onayı veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanma tarihi) itibaren üç ay içinde tüzel kişilik kazanamazsa, bu hususu doğrulayan bir sicil müdürlüğü yazısının sunulması üzerine bedeller banka tarafından sahiplerine geri verilir.
Sermaye geri istenemez. TTK m. 480/3'e göre pay sahipleri sermaye olarak şirkete verdiklerini geri isteyemezler; tasfiye payına ilişkin hakları saklıdır.
İkincil yükümlülükler. TTK m. 480/4, devir sınırlamasına bağlı bir istisna öngörür: pay devirlerinin şirketin onayına bağlı olduğu hâllerde, esas sözleşmeyle pay sahiplerine sermaye taahhüdünden doğan borçtan başka, belli zamanlarda tekrarlanan ve konusu para olmayan edimleri yerine getirme yükümlülüğü de yüklenebilir. Bu ikincil yükümlülüklerin nitelik ve kapsamları pay senetlerinin veya ilmühaberlerin arkasına yazılabilir. TTK m. 481/2'ye göre esas sözleşmede ikincil yükümlülükler hakkında sözleşme cezası da öngörülebilir.
Sermaye artırımları. Aynı ödeme kuralları yeni sermayede de uygulanır. TTK m. 459/3'e göre esas sermaye sisteminde sermaye taahhüdü yoluyla artırımda bedellerin ödenmesine TTK m. 344 ve 345 kıyas yoluyla uygulanır; TTK m. 460/3 ise kayıtlı sermaye sisteminde çıkarılacak yeni payların taahhüdü, ödenmesi gereken en az nakdî tutar, ayni sermaye konulması ve diğer konular hakkında TTK m. 459 hükümlerini kıyas yoluyla uygular. TTK m. 459/2'ye göre iştirak taahhütnamesi, diğer hususların yanında, peşin ödenen tutarı ve taahhütle bağlı olunulan süreyi içerir.
Tam ödemeden önce oy hakkı. TTK m. 435/1'e göre oy hakkı, payın, kanunen veya esas sözleşmeyle belirlenmiş bulunan en az miktarının ödenmesiyle doğar.
3. Yönetim Kurulu Ödenmemiş Pay Bedelini Nasıl İster? (TTK m. 481)
Kısa cevap. TTK m. 481/1'e göre payların bedelleri, yönetim kurulu tarafından, esas sözleşmede başkaca hüküm bulunmadığı takdirde, pay sahiplerinden ilan yoluyla istenir. İlanda, ödenmesi istenen sermaye borcunun oranı veya tutarı ile ödeme tarihi ve ödemenin nereye yapılacağı açıkça belirtilir.
Önce esas sözleşme okunur. “Esas sözleşmede başkaca hüküm bulunmadığı takdirde” sözleri, esas sözleşmenin ödemeye çağrı için farklı bir kural koymasına imkân bırakır. Pay sahipleri sözleşmesinde bir ödeme takvimi kararlaştıran kurucu ortaklar, yönetim kurulunun çağrısı ile kararlaştırılan tarihlerin örtüşmesi için bu takvimi esas sözleşmeyle uyumlu hâle getirebilir.
Temerrütle bağlantı. TTK m. 482/1, sermaye koyma borcunu “süresi içinde” yerine getirmeyen pay sahibinden söz eder. TTK m. 482/1 bu süreyi kendisi tanımlamaz; bakılacak metinler TTK m. 344/1'deki kanuni takvim, esas sözleşme ve ödeme tarihini belirten yönetim kurulu çağrısıdır (TTK m. 481/1).
4. Pay Sahibi Ne Zaman Temerrüde Düşer ve Bunun Sonuçları Nelerdir? (TTK m. 482/1, 482/3 ve 482/4)
Kısa cevap. Sermaye koyma borcunu süresi içinde yerine getirmeyen pay sahibi TTK m. 482/1'e göre temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür ve kanun buna “ihtara gerek olmaksızın” sözlerini ekler. Faizin yanında, esas sözleşmeyle pay sahipleri temerrüt hâlinde sözleşme cezası ödemekle zorunlu tutulabilir (TTK m. 482/3) ve şirketin tazminat hakları saklıdır (TTK m. 482/4).
Temerrüt faizi. TTK m. 482/1 bir faiz oranı belirtmez; rakama ihtiyaç duyan yatırımcılar ilgili tarihte yürürlükte olan oranı kontrol edebilir.
Sözleşme cezası. TTK m. 482/3 bir imkân tanır: esas sözleşmeyle pay sahipleri temerrüt hâlinde sözleşme cezası ödemekle zorunlu tutulabilir. Esas sözleşmede böyle bir hüküm yoksa TTK m. 482/3'e dayanan bir ceza da yoktur. Hüküm varsa TTK m. 483/1 uygulanır: ihtarda, temerrüde konu olan tutar bir ay içinde ödenmezse sözleşme cezasının isteneceği belirtilir.
Tazminat. TTK m. 482/4 şirketin tazminat haklarını saklı tutar. Genel hükümlerde TTK m. 128/7, şirketin sermaye koyma borcunun yerine getirilmesinde gecikme sebebiyle uğradığı zararın tazminini isteyebileceğini düzenler ve bu tazminat istemi için ihtarı şart koşar. TTK m. 128/7'deki ihtar şartı tazminat istemine bağlıdır; TTK m. 482/1 ise pay sahibinin ihtara gerek olmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlü olduğunu belirtir.
İfa talebi. Şirket ayrıca sermaye koyma borcunun yerine getirilmesini isteyebilir ve dava edebilir (TTK m. 128/7). TTK m. 482/2 ise ıskatı yönetim kurulunun bir yetkisi olarak düzenler.
5. Iskat Usulü Adım Adım Nasıl İşler? (TTK m. 483)
Kısa cevap. TTK m. 483/1'e göre Kanunun 482 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının uygulanabilmesi için, yönetim kurulu tarafından, mütemerrit pay sahibine, 35 inci maddede yazılı gazete ile esas sözleşmenin öngördüğü şekilde ilan yoluyla şirketin internet sitesinde de yayımlanacak bir mesajla ihtarda bulunulur. Bu ihtarda, mütemerrit pay sahibinin temerrüde konu olan tutarı bir ay içinde ödemesi, aksi hâlde, ilgili paylara ilişkin haklarından yoksun bırakılacağı ve sözleşme cezasının isteneceği belirtilir. TTK m. 35'te yazılı gazete, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesidir (TTK m. 35/4).
Nama yazılı pay senetleri. TTK m. 483/2'ye göre nama yazılı pay senetlerinin sahiplerine bu davet ve ihtar, ilan yerine, iadeli taahhütlü mektupla ve internet sitesi mesajı ile yapılır. Bir aylık süre, mektubun alındığı tarihten başlar.
Adımlar sırasıyla. TTK m. 481, 482 ve 483 birlikte okunduğunda usul şöyle işler:
- Ödemeye çağrı. Yönetim kurulu, esas sözleşmede başkaca hüküm bulunmadığı takdirde, pay bedelini ilan yoluyla ister; ilanda ödenmesi istenen sermaye borcunun oranı veya tutarı, ödeme tarihi ve ödemenin nereye yapılacağı belirtilir (TTK m. 481/1).
- Temerrüt. Pay sahibi sermaye koyma borcunu süresi içinde yerine getirmez; ihtara gerek olmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlü olur (TTK m. 482/1).
- İhtar. Yönetim kurulu ihtarda bulunur: Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile esas sözleşmenin öngördüğü şekilde ilan ve internet sitesi mesajı (TTK m. 483/1); nama yazılı pay senetlerinin sahiplerine iadeli taahhütlü mektup ve internet sitesi mesajı (TTK m. 483/2).
- İhtarın içeriği. Temerrüde konu olan tutarın bir ay içinde ödenmesi, aksi hâlde pay sahibinin ilgili paylara ilişkin haklarından yoksun bırakılacağı ve sözleşme cezasının isteneceği belirtilir (TTK m. 483/1).
- Bir ay. Süre işler; nama yazılı pay senetlerinde mektubun alındığı tarihten başlar (TTK m. 483/2).
- Yönetim kurulu kararı. Ödeme yapılmazsa yönetim kurulu TTK m. 482/2'deki yetkisini kullanabilir: haklardan yoksun bırakma, payın satılıp yerine başkasının alınması ve verilmiş pay senetlerinin iptali.
- İptalin ilanı. İptal edilen pay senetleri ele geçirilemiyorsa iptal kararı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve ayrıca esas sözleşmenin öngördüğü şekilde ilan olunur (TTK m. 482/2).
İhtarın hazırlanması. TTK m. 483 her iki yolda da şirketin internet sitesini anar ve ihtarın içeriğini kanun belirler: bir ay içinde ödeme, paylara ilişkin haklardan yoksun bırakma ve sözleşme cezasının istenmesi. Yönetim kurulları ve danışmanlar ihtarı doğrudan TTK m. 483/1 metninden hareketle hazırlayabilir.

6. Iskatın Mütemerrit Pay Sahibi ve Şirket Bakımından Sonuçları Nelerdir?
Kısa cevap. Iskat hâlinde mütemerrit pay sahibi iştirak taahhüdünden ve yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklarından yoksun bırakılır; yönetim kurulu payı satıp yerine başkasını alabilir ve kendisine verilmiş pay senetleri iptal edilebilir (TTK m. 482/2). TTK m. 483/3'e göre mütemerrit pay sahibi, yeni pay sahibinin ödemelerinden açık kalan tutar için şirkete karşı sorumludur. TTK m. 483/4, bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı paylara ilişkin 501 inci madde hükmünü saklı tutar.
Kısmi ödemeler. TTK m. 482/2, mütemerrit pay sahibinin “yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklarından” yoksun bırakılmasından söz eder. Bu ifade, iştirak taahhüdünden doğan hakların yanında yapılan kısmi ödemelerden doğan hakları da kapsar.
Satış ve yeni pay sahibi. Yönetim kurulu söz konusu payı satıp mütemerrit pay sahibinin yerine başkasını alabilir (TTK m. 482/2). Kanun bu maddede bir satış usulü belirlemez. Yeni pay sahibinin ödemelerinden açık kalan tutar için TTK m. 483/3 mütemerrit pay sahibini şirkete karşı sorumlu tutar.
İptal edilen senetler. Mütemerrit pay sahibine pay senedi verilmişse yönetim kurulu bunları iptal edebilir; iptal edilen pay senetleri ele geçirilemiyorsa iptal kararı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve ayrıca esas sözleşmenin öngördüğü şekilde ilan olunur (TTK m. 482/2).
Ödenmiş tutarın akıbeti. TTK m. 519/2-b'ye göre ıskat sebebiyle iptal edilen pay senetlerinin bedeli için ödenmiş olan tutardan, bunların yerine verilecek yeni senetlerin çıkarılma giderlerinin düşülmesinden sonra kalan kısmı genel kanuni yedek akçeye eklenir; TTK m. 519/2 bunu, TTK m. 519/1'deki ödenmiş sermayenin yüzde yirmisi sınırına ulaşıldıktan sonra da uygular.
7. Bedeli Tamamen Ödenmemiş Paylar Devredilebilir mi, Kalan Bedeli Kim Öder? (TTK m. 484, 486, 491 ve 501)
Kısa cevap. Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı paylar, ancak şirketin onayı ile devrolunabilir; meğerki devir, miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra yoluyla gerçekleşsin (TTK m. 491/1). TTK m. 501/1'e göre bedeli tamamen ödenmemiş bulunan nama yazılı bir payı iktisap eden kimse, pay defterine kaydedilmekle şirkete karşı geri kalan pay bedelini ödemekle yükümlü olur.
Onayın reddi kanunla sınırlıdır. TTK m. 491/2'ye göre şirket, sadece, devralanın ödeme yeterliliği şüpheli ise ve şirketçe istenen teminat verilmemişse onay vermeyi reddedebilir.
İlk taahhüt sahibi ne zaman kurtulur? TTK m. 501/2'ye göre şirketin kurulması veya esas sermayenin artırılması sırasında iştirak taahhüdünde bulunan kimse, payını başkasına devrettiği takdirde, bedelin henüz ödenmemiş olan kısmı kendisinden istenemez; meğerki, şirketin kuruluşu veya esas sermayenin artırılması tarihinden itibaren iki yıl içinde şirket iflas etmiş ve payı iktisap eden kimse paydan doğan haklardan yoksun bırakılmış olsun. TTK m. 501/3'e göre payını devreden kimse ikinci fıkra hükmüne tabi değilse, iktisap edenin pay defterine kaydedilmesiyle borçlarından kurtulmuş olur.
Hamiline yazılı pay senedi çıkarılamaz. TTK m. 484/2'ye göre bedelleri tamamen ödenmemiş olan paylar için hamiline yazılı pay senetleri çıkarılamaz; bu hükme aykırı olarak çıkarılanlar geçersizdir ve iyiniyet sahiplerinin tazminat hakları saklıdır. TTK m. 486/2'ye göre paylar hamiline yazılı ise yönetim kurulu, pay bedelinin tamamının ödenmesi tarihinden itibaren üç ay içinde pay senetlerini bastırıp pay sahiplerine dağıtır.
Tescilden önce. TTK m. 486/1'e göre şirketin ve sermaye artırımının tescilinden önce çıkarılan paylar geçersizdir; ancak, iştirak taahhüdünden doğan yükümlülükler geçerliliklerini sürdürür. Tescilden önce çıkarılan bir pay geçersiz olsa bile iştirak taahhüdünden doğan yükümlülükler ayakta kalır.
Sermaye artırımı ve tasfiye. TTK m. 456/1'e göre iç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmediği sürece sermaye artırılamaz; sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması sermaye artırımını engellemez. Tasfiyede tasfiye memurları, gereğinde pay bedellerinin henüz ödenmemiş olan kısımlarını tahsil etmekle yükümlüdür (TTK m. 542/1-a).
Limited şirketler. Limited şirket bakımından TTK m. 585/1, esas sermaye pay bedellerinin ödenmesi, ödeme yeri, ifa borcu, ifa etmemenin sonuçları ve bedelleri tamamen ödenmemiş payların devri hususlarında Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerini kıyasen uygular; ancak nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmibeşinin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirketler bakımından uygulanmaz ve 588 inci maddenin birinci fıkra hükümleri saklıdır. Bu yazı anonim şirkete odaklanır.
8. Ödenmemiş Pay Bedeline Karşı Başvurulabilecek Yollar: Karşılaştırma
Tablo, her yolu, kanuni dayanağını, ihtar gerekip gerekmediğini ve temel koşulunu gösterir.
| Yol | Kanuni dayanak | İhtar gerekir mi? | Temel koşul |
|---|---|---|---|
| Temerrüt faizi | TTK m. 482/1 | Hayır: “ihtara gerek olmaksızın” | Sermaye koyma borcunun süresi içinde yerine getirilmemesi |
| Sözleşme cezası | TTK m. 482/3, 483/1 | Evet: TTK m. 483'teki bir aylık ihtar | Esas sözleşmenin pay sahiplerini temerrüt hâlinde sözleşme cezası ödemekle zorunlu tutması |
| Iskat (haklardan yoksun bırakma, satış, yerine başkasını alma, pay senetlerinin iptali) | TTK m. 482/2, 483 | Evet: ilan ve internet sitesi mesajı; nama yazılı pay senetlerinin sahiplerine iadeli taahhütlü mektup ve internet sitesi mesajı | Yönetim kurulu yetkilidir; ihtardan itibaren bir ay (nama yazılı pay senetlerinde mektubun alındığı tarihten itibaren) |
| Iskattan sonra açık kalan tutardan sorumluluk | TTK m. 483/3 | Iskatı izler | Yeni pay sahibinin ödemelerinden açık kalan tutar |
| İfa talebi | TTK m. 128/7 | İfa talebi için öngörülmemiş | Şirket ifayı isteyebilir ve dava edebilir |
| Gecikme sebebiyle tazminat | TTK m. 128/7, 482/4 | Evet: TTK m. 128/7 tazminat istemi için ihtarı şart koşar | Yerine getirmede gecikme sebebiyle uğranılan zarar |
| İkincil yükümlülükler için sözleşme cezası | TTK m. 480/4, 481/2 | TTK m. 481/2'de öngörülmemiş | Devrin şirketin onayına bağlı olması ve esas sözleşmede ceza hükmü |
TTK m. 482/2 “ayrıca” kelimesiyle başlar ve yönetim kurulunun ıskat yetkisini TTK m. 482/1'deki temerrüt faizine ekler; TTK m. 482/4 ise şirketin tazminat haklarını saklı tutar.
9. Yabancı Yatırımcılar ve Kurucu Ortaklar İçin Kontrol Listesi
Bir Türk anonim şirketine giren yabancı yatırımcılar ve sermayenin nasıl ödeneceğini kararlaştıran kurucu ortaklar şu kanuni noktaları sırayla gözden geçirebilir:
- Ödeme takvimini çıkarın. Nakden taahhüt edilen payların itibarî değerinin en az yüzde yirmibeşi tescilden önce, gerisi şirketin tescilini izleyen yirmidört ay içinde, çıkarma priminin tamamı tescilden önce ödenir (TTK m. 344/1).
- Banka yolunu kontrol edin. Nakit, 5411 sayılı Kanuna bağlı bir bankada, kurulmakta olan şirket adına açılan ve sadece şirketin kullanabileceği özel bir hesaba yatırılır (TTK m. 345/1).
- Esas sözleşmenin çağrı ve ceza hükümlerini okuyun. Ödemeye çağrı için esas sözleşmede başkaca bir hüküm bulunup bulunmadığını (TTK m. 481/1) ve esas sözleşmenin temerrüt (TTK m. 482/3) ya da ikincil yükümlülükler (TTK m. 481/2) için sözleşme cezası öngörüp öngörmediğini kontrol edin.
- Süreyi takvime işleyin. Süre kaçırılınca pay sahibi ihtara gerek olmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlü olur (TTK m. 482/1); yönetim kurulunun çağrısını ve ödeme kanıtlarını saklayın.
- İhtarı hazırlayın. İhtarı TTK m. 483/1 metninden hareketle hazırlayın ve her iki yolun da aradığı internet sitesi mesajını ekleyin (TTK m. 483/1 ve 483/2).
- Tebliğ tarihlerini kaydedin. Nama yazılı pay senetlerinin sahipleri bakımından bir aylık süre, iadeli taahhütlü mektubun alındığı tarihten başlar (TTK m. 483/2).
- Yerine alınacak pay sahibini planlayın. Yönetim kurulu payı satıp mütemerrit pay sahibinin yerine başkasını alırsa, mütemerrit pay sahibi yeni pay sahibinin ödemelerinden açık kalan tutar için sorumlu kalır (TTK m. 483/3).
- Bedeli tamamen ödenmemiş payların devrini kontrol edin. TTK m. 491 uyarınca şirketin onayı, devralanın ödeme yeterliliği şüpheliyse teminat (TTK m. 491/2), devralanın sorumluluğu için pay defterine kayıt (TTK m. 501/1) ve ilk taahhüt sahibi bakımından, şirketin kuruluşu veya sermaye artırımı tarihinden itibaren iki yıl içinde iflas etmiş olması ve payı iktisap edenin paydan doğan haklardan yoksun bırakılmış olması hâlindeki TTK m. 501/2 istisnası.
- Sermaye artırımından önce, TTK m. 456/1'deki istisnalar saklı kalmak üzere, mevcut payların nakdî bedellerinin tamamen ödendiğini teyit edin.
Sıkça sorulan sorular
Anonim şirket, ödenmemiş pay bedeli için temerrüt faizi istemeden önce ihtar göndermek zorunda mı?
Hayır. TTK m. 482/1'e göre sermaye koyma borcunu süresi içinde yerine getirmeyen pay sahibi temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür ve kanun buna “ihtara gerek olmaksızın” sözlerini ekler. Iskat ve sözleşme cezası için ihtar gerekir (TTK m. 483/1); TTK m. 128/7 de gecikme sebebiyle tazminat istemi için ihtarı şart koşar.
Sermayenin ne kadarı tescilden önce ödenmelidir?
Nakden taahhüt edilen paylarda itibarî değerin en az yüzde yirmibeşi tescilden önce, gerisi de şirketin tescilini izleyen yirmidört ay içinde ödenir; payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir (TTK m. 344/1). TTK m. 344/2, Sermaye Piyasası Kanununun pay bedellerinin ödenmelerine ilişkin hükümlerini saklı tutar.
Iskat ihtarından sonra mütemerrit pay sahibinin ödeme için ne kadar süresi vardır?
Bir ay. TTK m. 483/1'e göre ihtarda, mütemerrit pay sahibinin temerrüde konu olan tutarı bir ay içinde ödemesi, aksi hâlde ilgili paylara ilişkin haklarından yoksun bırakılacağı ve sözleşme cezasının isteneceği belirtilir. Nama yazılı pay senetlerinin sahiplerinde bu süre, iadeli taahhütlü mektubun alındığı tarihten itibaren işlemeye başlar (TTK m. 483/2).
Pay sahibi o ana kadar ödediklerini kaybeder mi?
TTK m. 482/2, yönetim kurulunu mütemerrit pay sahibini iştirak taahhüdünden ve yaptığı kısmi ödemelerden doğan haklarından yoksun bırakmaya yetkili kılar. TTK m. 519/2-b'ye göre ıskat sebebiyle iptal edilen pay senetlerinin bedeli için ödenmiş olan tutardan, yeni senetlerin çıkarılma giderleri düşüldükten sonra kalan kısım genel kanuni yedek akçeye eklenir.
Mütemerrit pay sahibi ıskattan sonra borçtan kurtulur mu?
Hayır. Mütemerrit pay sahibi, yeni pay sahibinin ödemelerinden açık kalan tutar için şirkete karşı sorumlu kalır (TTK m. 483/3). TTK m. 483/4, 501 inci madde hükmünü; TTK m. 482/4 ise şirketin tazminat haklarını saklı tutar.
Esas sözleşme geç ödeme için sözleşme cezası öngörebilir mi?
Evet. TTK m. 482/3'e göre esas sözleşmeyle pay sahipleri temerrüt hâlinde sözleşme cezası ödemekle zorunlu tutulabilir. Ceza, TTK m. 483/1'deki bir aylık ihtarda belirtilmesi gereken hususlardan biridir.
Bedelini tamamen ödemeden paylarımı satabilir miyim?
Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payları ancak şirketin onayı ile devredebilirsiniz; devir miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra yoluyla gerçekleşiyorsa şirketin onayı aranmaz (TTK m. 491/1). Şirket, sadece, devralanın ödeme yeterliliği şüpheli ise ve şirketçe istenen teminat verilmemişse onay vermeyi reddedebilir (TTK m. 491/2). Payı iktisap eden kimse pay defterine kaydedilmekle geri kalan pay bedelini ödemekle yükümlü olur (TTK m. 501/1); ilk taahhüt sahibinin sorumluluğu TTK m. 501/2 ve 501/3'e tabidir.