Türkiye'de Dar Mükelleflere Yapılan Ödemelerde Stopaj Vergisi: Yabancı Şirketler ve Yatırımcılar İçin Rehber

Bir Türk şirketi yurt dışındaki bir kişiye veya şirkete kâr payı, faiz, gayrimaddi hak bedeli, serbest meslek ücreti ya da kira ödediğinde, genellikle bu ödemenin bir kısmını alıkoymak ve para ülkeden çıkmadan önce Türk vergi idaresine göndermek zorundadır. Bu mekanizmaya stopaj veya tevkifat denir ve bir dar mükellef için çoğu zaman uygulanan tek Türk vergisi budur; ödemeyi yapan Türk tarafı vergiyi kaynağında keser, dolayısıyla siz net tutarı alırsınız. Bu rehber, hangi sınır ötesi ödemelerin kapsama girdiğini, vergiyi kesip beyan ve ödeme yapmaktan hukuken kimin sorumlu olduğunu ve bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının aksi halde uygulanacak oranı nasıl düşürebileceğini açıklar.

Stopaj/tevkifat vergisi nedir ve sizin için neden önemlidir

Stopaj vergisi, başlı başına ayrı bir vergi değil, vergiyi tahsil etme yöntemidir. Türk hukuku, lehtarın beyanname verip ödeme yapmasını beklemek yerine, belirli ödemeleri yapan tarafı vergiyi ödeme anında kesip doğrudan devlete vermekle yükümlü kılar. Türkçede buna stopaj veya tevkifat ("kaynağında kesinti") denir ve kesintiyi yapan taraf vergi sorumlusudur — gelir bir başkasına ait olsa dahi vergiden hukuken sorumlu olan kişidir.

Bir yabancı şirket veya yatırımcı için bunun basit bir nedenle önemi vardır: birçok durumda yapılan kesinti, o gelir üzerindeki nihai Türk vergisidir. Her zaman kayıt yaptırmanız, Türkiye'de beyanname vermeniz ya da iade peşinde koşmanız gerekmez — ödemeyi yapan Türk tarafı bunu zaten sizin adınıza ödemiştir ve siz ödemeyi kesinti düşülmüş net haliyle alırsınız. Bu kolaylığın iki yönü vardır. Vergi, para size ulaşmadan önce alındığından, daha düşük bir anlaşma oranı elde etmenin tek yolu genellikle ödemeden sonra değil, önce harekete geçmektir.

Başlangıçta bir açıklama: bu rehber, dar mükelleflere yapılan ödemeler üzerindeki gelir vergisi stopajı hakkındadır. Bu, KDV tevkifatı ile aynı şey değildir; KDV tevkifatı, Katma Değer Vergisi Kanunu No. 3065 kapsamında ayrı bir mekanizmadır ve buna göre belirli hizmetleri alan bir Türk tarafı, yabancı tedarikçi adına KDV'yi hesaplayıp beyan edebilir. İkisi aynı işleme aynı anda uygulanabilir; Türkiye'ye gelen sınır ötesi faturaların dikkatlice incelenmesinin nedenlerinden biri de budur.

Yasal çerçeve: 5520 sayılı Kanun ve 193 sayılı Kanun

Stopajınıza hangi kanunun uygulanacağı, yurt dışındaki lehtarın kim olduğuna bağlıdır.

Dar mükellef kurumlar — 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu

Ödeme yurt dışındaki bir şirkete veya başka bir tüzel kişiye — bir dar mükellef kurumlar vergisi mükellefine — yapılıyorsa, stopaj kuralları 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununda yer alır. Temel hüküm, dar mükellef kurumlara yapılan ve stopaja tabi olan Türkiye kaynaklı ödeme türlerini sayan ve oranın çerçevesini belirleyen 30. maddedir. Bundan ayrı olarak, 15. madde tam mükellef kurumlara yapılan belirli ödemelerdeki stopajı düzenler; yabancı şirketlere uygulanan sınır ötesi yükümlülük, 30. madde rejimidir.

Dar mükellef gerçek kişiler — 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu

Yurt dışındaki lehtar bir gerçek kişiyse — bir dar mükellef gelir vergisi mükellefiyse — yükümlülük 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda yer alır. Temel stopaj maddesi, ödemeyi yapanın kaynağında vergi kesmesi gereken ödemeleri (ücretler, serbest meslek ücretleri, kira, belirli yatırım gelirleri ve daha fazlası) sayan 94. maddedir.

Sıkça yaşanan bir kafa karışıklığı: gelirin gerçekten Türkiye kaynaklı olup olmadığıdır. Stopaj yalnızca dar mükellefe yapılan Türkiye kaynaklı ödemelerde devreye girer. Kaynak kuralları — geniş anlamda, faaliyetin nerede yürütüldüğü, malın nerede bulunduğu ya da hakkın nerede kullanıldığı — Türk vergisinin en başta bir talebinin olup olmadığını belirler. Geliriniz gerçekten yabancı kaynaklıysa, hiçbir Türk stopajı doğmamalıdır; ve bu eşik sorusunun, herhangi bir kesinti yapılmadan önce çözüme kavuşturulması yararlıdır.

Dar mükellef ortağa ödenen kâr payı

Bir Türk şirketi kârını yurt dışındaki bir ortağa dağıttığında, kâr payı genellikle kaynağında stopaja tabidir. Yabancı yatırımcıların karşılaştığı klasik durum budur: bir Türkiye iştirakinde veya ortak girişiminde hisse sahibisinizdir, şirket kâr payı dağıtımına karar verir ve hesabınıza ulaşan tutar, kâr payının stopaj düşülmüş halidir.

Bu kesintinin ne kadar ağır olacağını birkaç husus belirler:

• Bu, kâr payı düzeyinde bir yükümlülüktür. Şirket kârı üzerinden zaten kurumlar vergisi ödemiştir; stopaj, vergi sonrası kâr dağıtıldığında alınan ilave ve ayrı bir kesintidir. Dağıtılmayıp şirkette bırakılan kâr genellikle bu belirli stopaja tabi değildir.
• Yurt içi oranı kararla belirlenir. Dar mükelleflere ödenen kâr paylarına uygulanan oran Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve son yıllarda birden fazla kez değiştirilmiştir; dolayısıyla dağıtım tarihinde yürürlükte olan oran geçerli olandır — dağıtım yapmadan önce teyit edin.
• Bir anlaşma bunu düşürebilir. Türkiye'nin vergi anlaşmalarının çoğu kâr payı oranına bir üst sınır koyar ve birçoğu, yabancı ortağın şirketin yeterli bir yüzdesine sahip olması halinde indirimli bir üst sınır öngörür. Daha düşük olduğu durumda anlaşma oranı yurt içi oranın yerini alır — ancak yalnızca usulüne uygun talep edilirse.

Yatırımı hangi yapıyla elinizde tuttuğunuz analizi değiştirir; bu nedenle kâr payı planlaması, kâr şirkette birikmiş haldeyken değil, yapılandırma aşamasında ele alınmalıdır. Hâlâ kuruluş aşamasındaysanız, Türkiye'de şirket kurma alanındaki çalışmamız, ileride kâr payı vergisini belirleyecek tercihleri kapsar.

Faiz, gayrimaddi hak ve lisans bedelleri

Türkiye'den yapılan en yaygın sınır ötesi ödemelerden ikisi — kredilere ilişkin faiz ve fikrî mülkiyetin kullanımına ilişkin gayrimaddi hak bedelleri — tam anlamıyla stopaj rejiminin içinde yer alır.

Faiz

Bir Türk borçlu tarafından dar mükellef bir kredi verene ödenen faiz genellikle Türkiye kaynaklıdır ve stopaja tabidir. Uygulanacak yurt içi oran çoğu zaman kredi verenin ve kredinin türüne bağlıdır — örneğin, yabancı bankalardan ve tanınmış finans kuruluşlarından alınan krediler, çoğu kez ilişkili şirketler arasındaki kredilerden farklı muameleye tabidir. Oranı kategori belirlediğinden, faiz ödenmeden önce kredi verenin ve kredinin niteliği tespit edilmelidir. Belirli kredi için güncel oranı teyit edin.

Gayrimaddi hak ve lisans bedelleri

Fikrî mülkiyetin kullanım hakkı için — patent, marka, telif hakkı, yazılım lisansı, know-how, tasarım — bir dar mükellefe ödenen tutarlar gayrimaddi hak bedelidir ve Türkiye kaynaklı bir ödeme olarak genellikle stopaja tabidir. Anlaşmalar gayrimaddi hak bedellerini neredeyse her zaman özel olarak ele alır ve sıklıkla indirimli bir üst sınır belirler; ancak "gayrimaddi hak bedeli" sayılan şeyin tam kapsamı, özellikle yazılım ve karma sözleşmelerde yurt içi kuralı ile anlaşma arasında farklılık gösterebilir. Tek bir sözleşmenin bir lisansı hizmetlerle bir araya getirdiği durumlarda, bileşenlerin ayrıştırılması gerekebilir; zira farklı şekillerde vergilendirilebilirler.

Dar mükelleflere yapılan serbest meslek, hizmet ve kira ödemeleri

Profesyonel veya teknik hizmetler için — danışmanlık, mühendislik, tasarım, belirli yönetim ve teknik yardım ücretleri ile bağımsız serbest meslek işleri — bir dar mükellefe ödenen ücretler, sık karşılaşılan bir stopaj sorusu kaynağı olduğu kadar uyuşmazlık kaynağıdır da.

Temel meseleler şunlardır:

• Ücret Türkiye kaynaklı mı? Geniş anlamda, Türkiye ile bağlantılı veya Türkiye'de kullanılan hizmetlerin kapsama girme olasılığı daha yüksektir. İşin nerede yapıldığı, nerede kullanıldığı ve yabancı sağlayıcının Türkiye'de herhangi bir varlığının olup olmadığı analize dahil olur.
• Serbest meslek kazancı mı, ticari kazanç mı. Bağımsız serbest meslek işi için bir dar mükellef gerçek kişiye ödenen ücret, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun stopaj kuralları kapsamına girer; bir dar mükellef kuruma ödenen ücret ise 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu çerçevesinde değerlendirilir. İkisi farklı sonuçlara yol açabilir.
• Anlaşmanın ticari kazanç ve iş yeri (daimi temsilci) maddeleri. Birçok anlaşma, bir yabancı şirketin hizmet ücretlerinin yalnızca Türkiye'de bir iş yerine sahip olması halinde Türkiye'de vergilendirileceğini öngörür. Bir anlaşmanın uygulandığı ve hiçbir iş yerinin bulunmadığı durumlarda, yurt içi stopaj düşürülebilir veya tamamen kaldırılabilir — ancak yine, yalnızca usulüne uygun bir talep üzerine.

Dar mükellef mülk sahiplerine ödenen kira

Türkiye'deki taşınmazlara ilişkin kira — ve belirli haklara ve ekipmana ilişkin kira — bir dar mükellef malike ödendiğinde Türkiye kaynaklı gelirdir ve Türk hukuku vergiyi tahsil etmek için yine stopajı kullanır. Bir Türk işletme kiracısının yurt dışındaki bir mülk sahibine kira ödediği durumlarda, kiracı tipik olarak kiradan vergi kesip bunu ödemekle yükümlüdür. "Vergi işini kiracı halleder" diye varsayan bir yabancı mülk sahibi çoğu kez haklıdır — ancak yine de doğru tutarın kesilip ödendiğini teyit etmelidir; çünkü açıklar sonradan ortaya çıkar. Mekanizma genellikle stopaj sistemi içindeki işletme kiracılarına bağlıdır; özel bir gerçek kişi kiracıdan alınan kira ise bunun yerine beyanname yoluyla ele alınabilir. Kira ödenmediği takdirde, dar mükellef bir malikin yine de takip seçenekleri vardır — ödenmemiş kira ve ticari alacakların tahsili konusunda yardımcı olabiliriz.

Vergiyi kesip ödemekle kim yükümlüdür — ve yapmazsa ne olur

Yabancı lehtarların en sık yanlış anladığı kısım budur. Stopaj vergisini kesme, beyan etme ve ödeme yükümlülüğü, yurt dışındaki lehtar olarak size değil, ödemeyi yapan Türk tarafına aittir. Ödemeyi yapan taraf vergi sorumlusudur ve görev üç adımda işler:

• Ödeme anında (veya kaleme göre, ödeme tahakkuk ettiğinde) doğru tutarı kesmek;
• İlgili dönem için bir stopaj vergisi beyannamesinde (muhtasar beyanname) bunu beyan etmek; ve
• Vergiyi yasal süresi içinde vergi dairesine ödemek.

Süreler ve beyanın şekli 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile düzenlenir. Bunu yanlış yapmanın sonucu ciddidir ve ödemeyi yapana yüklenir: vergiyi kesmeyen veya eksik kesen bir Türk şirketi, gelir yabancı lehtara ait olsa bile ödenmeyen verginin kendisi için, ayrıca bir vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi için tarhiyata muhatap olabilir. Başka bir deyişle, riski ödemeyi yapan Türk tarafı taşır; Türk muhataplarının sınır ötesi bir ödemeyi serbest bırakmadan önce kesinti yapmaya genellikle özen göstermesinin tam nedeni de budur.

Vergi anlaşmaları oranı nasıl düşürür

Türkiye'nin diğer ülkelerle geniş bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması (ÇVÖA) ağı vardır. Bu anlaşmalar stopaj açısından temel bir nedenle önemlidir: bir anlaşma kâr payı, faiz veya gayrimaddi hak bedeli için Türk iç hukukunun öngöreceğinden daha düşük bir oran belirlediğinde, genellikle anlaşma oranı geçerli olur ve bazı ödemeler (iş yeri bulunmayan belirli hizmet bedelleri gibi) Türkiye'de hiç vergilendirilemeyebilir.

Ancak anlaşma kolaylığı kendiliğinden uygulanmaz. Uygulamada:

• Bunu talep etmeniz gerekir. Geçerli bir talep olmaksızın, ödemeyi yapan Türk tarafı normalde tam yurt içi oranını uygular — bu, yükümlülüğü taşıyan ödeyici için güvenli yoldur.
• Genellikle bir mukimlik belgesi gerekir. İndirimli bir anlaşma oranı uygulamak için, ödemeyi yapan taraf tipik olarak kendi ülkenizin vergi idaresi tarafından düzenlenmiş bir mukimlik belgesine ihtiyaç duyar; çoğu kez belirli bir geçerlilik süresi içinde, bazen tercüme veya apostilApostilYabancı resmî belgeye vurulan uluslararası onay şerhiBir ülkede düzenlenen resmî belgenin başka bir ülkede kabul edilmesini sağlayan, Lahey Sözleşmesi'ne dayalı onay.Sözlük → ile.
• Gerçek lehtar ve kötüye kullanımı önleme kuralları uygulanır. Anlaşmalar ve Türk uygulaması, lehtarın gelirin gerçek lehtarı (beneficial owner) olup olmadığına bakar; yalnızca daha iyi bir anlaşma oranına erişmek için bir ödemeyi bir aracı üzerinden yönlendirmek itiraz konusu olabilir.

Lexin Legal yabancı lehtarlara ve Türk ödeyicilere nasıl yardımcı olur

Sınır ötesi stopaj nadiren tek bir rakama dayanır. Ödemenin en başta Türkiye kaynaklı olup olmadığına, ona hangi kanunun uygulanacağına — kurumlar için 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu mu, gerçek kişiler için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu mu — nasıl nitelendirildiğine (kâr payı, faiz, gayrimaddi hak bedeli, hizmet bedeli ya da kira) ve bir anlaşmanın yükümlülüğü düşürüp düşürmediğine veya kaldırıp kaldırmadığına dayanır. Yabancı şirketlerin ve yatırımcıların Türkiye'den yapılan bir ödemenin stopaja tabi olup olmadığını teyit etmelerine, teyit edilecek doğru yurt içi oranı belirlemelerine, anlaşma kolaylığını değerlendirip talep etmelerine (mukimlik belgesinin temin edilmesi ve ibrazı dahil) ve sınır ötesi sözleşmelerdeki vergi ve brütleştirme maddelerini gözden geçirmelerine yardımcı oluyoruz. Ayrıca, atlanan bir kesintinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında kendi yükümlülükleri haline gelmemesi için Türk ödeyicilere vergi sorumlusu sıfatıyla yükümlülükleri konusunda danışmanlık veriyoruz.

Türkiye'ye veya Türkiye'den yapılan bir kâr payı, faiz ödemesi, gayrimaddi hak bedeli, ücret ya da kiranın nasıl vergilendirileceğinden emin değilseniz, kendi olgularınıza uyarlanmış danışmanlık için Lexin Legal ile iletişime geçin. Tam ve dar mükelleflerin daha genel olarak nasıl ele alındığını anlamak için yabancılar için Türkiye'de gelir vergisi konulu tamamlayıcı rehberimizi de faydalı bulabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular