Şirket Birleşme ve Devralmalarında (M&A) Rekabet Kurulu İzin Eşikleri, Teknoloji İstisnası ve Gun-Jumping Riskleri

Türkiye'de ve uluslararası pazarlarda faaliyet gösteren şirketlerin birleşme, devralma, hisse veya malvarlığı satışı ile ortak girişim (joint venture) kurma işlemleri, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ve 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca Rekabet Kurulu'nun ön denetimine tabidir. İşlem taraflarının ciroları kanuni eşikleri aşıyorsa veya devralınan hedef şirket teknoloji teşebbüsü tanımına giriyorsa, Rekabet Kurulu'ndan önceden resmi izin alınması hukuki bir zorunluluktur. Kurul izni alınmadan hisse devrinin tamamlanması veya yönetimin fiilen devralınması (gun-jumping), işlemin mahkemeler ve ticaret sicili nezdinde hukuken geçersiz sayılmasına ve şirketlerin yıllık gayrisafi gelirlerinin binde biri oranında idari para cezasına yol açar (4054 sayılı Kanun m. 16/1-b). Bu kapsamlı rehberde güncel ciro eşiklerini, teknoloji teşebbüslerine uygulanan özel muafiyetleri, bildirim dosyasının hazırlanmasını, Aşama I ve Aşama II inceleme süreçlerini ve gun-jumping savunma mekanizmalarını tüm ayrıntılarıyla inceledik.

1. Rekabet Kurulu Bildirim ve Zorunlu Ciro Eşikleri (2010/4 Sayılı Tebliğ m. 7)

Bir birleşme veya devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi ve kapanışının (closing) yapılabilmesi için 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in 7. maddesinde öngörülen ciro eşiklerinden en az birinin aşılması halinde Rekabet Kurulu'na başvuru zorunludur.

4054 sayılı Kanun ve Tebliğ çerçevesinde uygulanan iki alternatif eşik kriteri şunlardır:

Ciro hesaplamalarında, tarafların ana şirketleri, bağlı ortaklıkları ve iştiraklerini içeren 'ekonomik bütünlük' (grup cirosu) esas alınır. Yalnızca Türkiye'deki faturalandırılmış satışlar değil, grup içi işlemlerden arındırılmış net satış gelirleri toplanır.

2. Teknoloji Teşebbüsleri İçin Özel Muafiyet Rejimi (Killer Acquisitions Kuralı)

Rekabet Kurumu, 4 Mart 2022 tarihinde 2010/4 sayılı Tebliğ'de yaptığı köklü değişiklikle dijital pazarlar ve teknoloji sektöründeki satın almaları sıkı denetim altına almıştır.

4 Mart 2022 düzenlemesi, teknoloji teşebbüsleri bakımından yerel ciro eşiğini tamamen kaldırmıştı. Bu rejim artık yürürlükte değildir. Tebliğ'in 7. maddesi 11 Şubat 2026 tarihli değişiklikle bütünüyle yeniden yazılmış ve eşik kaldırma yerine indirme esasına geçilmiştir: m. 7/2 uyarınca, işlem taraflarından en az biri Türkiye'de yerleşik bir teknoloji teşebbüsü ise, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerindeki 1 Milyar TL'lik eşikler, devre konu taraf bakımından 250 Milyon TL olarak uygulanır. Yani sıfır cirolu bir girişimin devralınması, salt alıcının cirosu yüksek olduğu için bildirime tabi olmaz; devre konu teşebbüsün de 250 Milyon TL Türkiye cirosuna ulaşması gerekir.

Teknoloji teşebbüsü tanımı da 11 Şubat 2026'da değiştirilmiştir. Tebliğ m. 4/1(e) bugün şu alanları sayar: dijital platformlar ile yazılım ve oyun yazılımı, finansal teknolojiler, biyoteknoloji, farmakoloji, tarım kimyasalları ve sağlık teknolojileri. Yapay zekâ bu sayımda ayrı bir kalem olarak yer almaz; bir yapay zekâ girişimi ancak yazılım gibi sayılan bir alana girdiği ölçüde bu kapsamda değerlendirilir.

Bu özel düzenlemenin temel amaçları şunlardır:

• Erken Aşama Startupların Yutulmasının Engellenmesi (Killer Acquisitions): Henüz ticarileşme aşamasında olan, cirosu sıfır veya çok düşük bulunan ancak yüksek pazar potansiyeline sahip startupların büyük teknoloji şirketleri tarafından gelecekteki rekabeti yok etmek amacıyla erkenden satın alınmasının engellenmesi.
• Kullanıcı Tabanı ve Veri Gücü Denetimi: Ciro üretmese dahi milyonlarca kullanıcı verisine, algoritmaya veya patent portföyüne sahip teknoloji girişimlerinin piyasa yoğunlaşması yaratma riskinin denetlenmesi.

Dolayısıyla bugünkü tabloda belirleyici olan, devralma bedeli değil devre konu teşebbüsün Türkiye cirosudur: yerleşik bir teknoloji teşebbüsü 250 Milyon TL'lik indirimli eşiği aşıyorsa işlem bildirime tabidir, aşmıyorsa alıcının cirosu ne olursa olsun tabi değildir.

3. İzin Almadan Kapanış Yapmanın (Gun-Jumping) Ağır Yaptırımları ve Hukuki Hükümleri

Rekabet Kurulu'ndan zorunlu izin alınması gereken bir işlemin, resmi Kurul izni çıkmadan önce hisse devir sözleşmesi imzalanarak, bedel ödenerek, yönetim kurulu kontrolü ele geçirilerek veya operasyonel entegrasyon başlatılarak fiilen tamamlanmasına rekabet hukukunda 'Gun-Jumping' (Erken Kapanış) denir.

Gun-jumping fiilinin tespiti halinde 4054 sayılı Kanun kapsamında üç kademeli ağır hukuki yaptırım uygulanır:

1. İdari Para Cezası (m. 16/1-b): Kurul izni alınmadan gerçekleştirilen devralma işlemlerinde devralana; birleşme işlemlerinde ise her iki tarafa, kararın verildiği tarihten bir önceki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirlerinin (cirolarının) binde biri (%0,1) oranında idari para cezası kesilir; bu ceza, Rekabet Kurumunun 2026/1 sayılı Tebliği uyarınca 1/1/2026 – 31/12/2026 döneminde 302.484,86 TL'lik alt sınırın altına inemez (m. 16/1'deki alt sınır her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir). (Binde beş oranı yalnızca yerinde incelemenin engellenmesi hâline, yani m. 16/1-d bendine aittir.) Bu ceza için rekabetin kısıtlanmış olması şartı aranmaz; usul ihlali tek başına yeterlidir.
2. İşlemin Askıda Geçersizliği (m. 7 & TBKTBK6098 sayılı Türk Borçlar KanunuTBK, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'dur: sözleşme, haksız fiil, kira, hizmet, vekâlet ve sebepsiz zenginleşmeyi düzenler. Maddeleri, süreleri ve pratikte ne anlama geldiğini burada bulun.Sözlük → m. 27): Kurul onayı verilene kadar hisse devirleri, şirket genel kurul kararları ve imza sirküleri hukuken 'askıda geçersizdir'. Ticaret Sicil Müdürlükleri ve Türk mahkemeleri nezdinde geçerli bir mülkiyet devri kabul edilmez.
3. Ayrılma ve Geri Satış Kararı (Unwinding - m. 11): Eğer Kurul sonradan yapacağı incelemede birleşmenin etkin rekabeti önemli ölçüde azalttığına karar verirse, işlemin tamamen iptaline, devralınan hisselerin üçüncü kişilere satılmasına ve şirketlerin derhal ayrılmasına karar verir.

4. Rekabet Kurulu Bildirim Dosyası ve İnceleme Aşamaları (Aşama I & Aşama II)

Rekabet Kurulu'na yapılacak izin başvurusu iki aşamalı bir idari denetim mekanizmasına tabidir:

• Bildirim Formunun Hazırlanması: Taraflar, 2010/4 sayılı Tebliğ ekindeki standart formata uygun olarak ilgili ürün pazarı (relevant product market) ve coğrafi pazar tanımlarını, pazar paylarını, rakiplerin kapasitelerini, dikey tedarik zinciri ilişkilerini ve işlemin beklenen ekonomik faydalarını içeren detaylı bir dosya sunar.
• I. Aşama İnceleme (Ön İnceleme - 15 Gün): Eksiksiz bildirim formunun Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihten itibaren Kurul, on beş gün içinde yapacağı ön inceleme sonucunda ya izin verir ya da işlemi nihai incelemeye alır. Kurul bu süre içinde hiçbir işlem yapmazsa, anlaşma bildirim tarihinden 30 gün sonra zımnen yürürlüğe girer. Eğer pazar payları yoğunlaşma eşiklerinin altındaysa ve rekabeti bozucu etki yoksa doğrudan 'Nihai İzin' verilir.
• II. Aşama İnceleme (Nihai İnceleme - 6 Ay): Eğer işlem pazarda hâkim durum yaratma veya etkin rekabeti önemli ölçüde azaltma (SIEC) şüphesi doğuruyorsa, dosya nihai incelemeye alınır. Bu süreç 6 aya kadar uzayabilir ve tarafların rekabetçi endişeleri gidermek üzere yapısal veya davranışsal taahhütler (remedies) sunması gerekebilir.

Şirket birleşme ve devralmalarında rekabet hukuku risk analizi, durum tespiti (due diligence) ve bildirim süreçleri için şirketler hukuku avukatı ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular