Sonuç kesin bir tarih değil, ihtiyatlı bir tahmindir: gerçek süre tebliğ tarihine, sürenin durmasına/kesilmesine ve dosyanızın özelliklerine göre değişir. Tek bir günün bile önemli olabileceği talepler vardır; bu yüzden araç sizi gecikmeden bir avukata danışmaya yönlendirir.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark nedir?
Zamanaşımı, hakkın kendisini değil dava yoluyla talep edilebilirliğini sınırlar; karşı taraf ileri sürmezse mahkeme kendiliğinden dikkate almaz ve süre belirli hâllerde durur veya kesilir (örneğin dava açılması, icra takibiİcra takibiİcra dairesi eliyle yürütülen alacak takibiBir alacağın tahsili için İcra Dairesi üzerinden başlatılan, çoğu hâlde önce dava kazanmayı gerektirmeyen devlet eliyle yürüyen takip.Sözlük →, borçlunun borcu ikrarı).
Hak düşürücü süre ise daha katıdır: süre geçince hak tümüyle sona erer, hâkim resen dikkate alır ve süre kural olarak durmaz/kesilmez. İdari işlemlere karşı dava süreleri (örneğin sınır dışı kararına itiraz) çoğunlukla bu niteliktedir — bu yüzden çok daha risklidir.
Bu araç nasıl çalışır?
Üç bilgi girersiniz: talep türü, olay/tebliğ tarihi ve varsa zararı öğrendiğiniz tarih. Araç, o tür için geçerli süre(leri) hesaplar, son tarihi ve kalan günü gösterir, ardından bir değerlendirme verir:
- Süreniz var — en yakın süre bir yıldan uzak görünüyor (yine de teyit ettirin).
- Süre yaklaşıyor — bir yıldan az kaldı.
- Acil — süre çok kısa veya kritik (kimi süre 7 gün kadardır).
- Dolmuş olabilir — sürelerden en az biri geçmiş görünüyor; istisnalar olabilir, yine de danışın.
Birden çok süre varsa (örneğin 2 yıl ve 10 yıl), araç ihtiyatlı davranır ve en kısa/en yakın süreyi esas alır.
Hangi sürelere bakar? (özet)
Araç, Lexin Legal'in en sık karşılaştığı talep türlerini kapsar. Süreler ve dayanakları:
- Trafik kazası tazminatı — 2 yıl (öğrenmeden) / 10 yıl (olaydan); ceza zamanaşımı daha uzunsa o uygulanır (KTK 2918 m.109).
- İş kazası / meslek hastalığı — kural olarak 10 yıl (TBKTBK6098 sayılı Türk Borçlar KanunuTürkiye'deki neredeyse her özel hukuk sözleşmesinin arkasındaki kanun — sözleşme, haksız fiil, kira, hizmet, vekâlet ve sebepsiz zenginleşme.Sözlük → 6098, yerleşik içtihat).
- Haksız fiil / yaralanma / malpraktis — 2 yıl (öğrenme) / 10 yıl (fiil) (TBK 6098 m.72).
- İşçilik alacakları (kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin) — 5 yıl (İş K. / 7036 s.K.).
- Sözleşme / alacak — genel 10 yıl; bazı alacaklar 5 yıl (TBK 6098 m.146/147).
- Sigorta tazminatı — kural olarak 2 / 6 yıl (TTKTTK6102 sayılı Türk Ticaret KanunuTacirleri, şirketleri, kıymetli evrakı, sigortayı ve taşımayı düzenleyen kanun — yabancı bir işletmenin fiilen içinde çalıştığı çerçeve.Sözlük → 6102 m.1420).
- Tüketici / ayıplı mal — 2 yıl (TKHK 6502 m.12/16).
- Ceza şikâyeti (şikâyete bağlı suç) — 6 ay (TCKTCK5237 sayılı Türk Ceza KanunuTürkiye'de suçları ve cezalarını tanımlayan kanun — dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, sahtecilik, aklama ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar dâhil.Sözlük → m.73).
- Sınır dışı / deport itirazı — 7 gün (6458 s.K. m.53).
- İdari işleme dava — 60 gün (İYUK m.7).
Süreyi kaçırırsam ne olur?
Zamanaşımı dolduğunda dava yine açılabilir ama karşı taraf zamanaşımı definde bulunursa talebiniz büyük olasılıkla reddedilir. Hak düşürücü sürede ise dava doğrudan süre yönünden reddedilir. Yine de istisnalar vardır: ceza zamanaşımının daha uzun olması, sürenin durması/kesilmesi, küçük/kısıtlı için işlemeyen süreler gibi. Bu yüzden “süre doldu” sonucu bile kesin bir kapı kapanması anlamına gelmez — durumunuzu bir avukata değerlendirtin.
Türkiye dışındaysam ya da yabancıysam ne yapmalıyım?
Türkiye'de bulunmanız ya da Türkçe bilmeniz gerekmez. Çoğu yabancı müvekkil bir Türk avukatına vekâletnameVekâletnameNoterden verilen temsil yetkisi belgesiBir avukatın ya da başka bir kişinin sizin adınıza hareket etmesine izin veren, noterde düzenlenen resmî belge.Sözlük → vererek süreci yürütür; avukat sizin adınıza başvuru yapar, dava açar ve duruşmalara katılır. Süreler işlemeye devam ettiği için, özellikle kısa süreli taleplerde gecikmeden durumunuzu bize iletin.
Türk hukukunda süreler — tek tabloda
| Talep türü | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Trafik kazası (yaralanma / hasar) | 2 yıl · 10 yıl | öğrenmeden · olaydan | KTK 2918 m.109 |
| İş kazası / meslek hastalığı | 10 yıl | olaydan | TBK 6098 m.146 (içtihat) |
| Haksız fiil / yaralanma / malpraktis | 2 yıl · 10 yıl | öğrenmeden · olaydan | TBK 6098 m.72 |
| İşçilik alacakları (kıdem/ihbar/fazla mesai) | 5 yıl | olaydan | İş K. Ek m.3 (7036 s.K.) |
| Sözleşme / alacak (genel) | 10 yıl | olaydan | TBK 6098 m.146 (bazıları m.147 = 5 yıl) |
| Sigorta tazminatı talebi | 2 yıl · 6 yıl | öğrenmeden · olaydan | TTK 6102 m.1420 |
| Tüketici / ayıplı mal-hizmet | 2 yıl | olaydan | TKHK 6502 m.12/16 |
| Ceza şikâyeti (şikâyete bağlı suç) | 6 ay | öğrenmeden | TCK m.73 |
| Sınır dışı / deport kararına itiraz | 7 gün | olaydan | 6458 s.K. m.53 |
| İdari işleme karşı dava (genel) | 60 gün | olaydan | İYUK m.7 |
Kaçırması kolay usul süreleri
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödeme emrine itiraz (ilamsız takip) | 7 gün | İİK m.62 |
| Kambiyo senedine dayalı takip — ödeme | 10 gün | İİK m.168 |
| Kambiyo takibi — senede veya imzaya itiraz | 5 gün | İİK m.168 |
| İcra dairesi işlemine karşı icra mahkemesine şikâyet | 7 gün | İİK m.16 |
| İtirazın iptali davası açmak | 1 yıl | İİK m.67 |
| İhtiyati hacizden sonra — takip başlatmak ya da dava açmak | 7 gün | İİK m.264 |
| İstinaf başvurusu | 2 hafta | HMK m.345 |
| Temyiz başvurusu | 2 hafta | HMK m.361 |
| Sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine başvuru | 7 gün | YUKK 6458 m.53/3 |
Bu rakamlar kanun ve yönetmelikle belirlenir ve değişir. Süreler tebliğ ya da öğrenme tarihinden işler; durabilir ya da kesilebilir — bu tablo bir haritadır, sizin dosyanızın süresinin hesabı değildir.
Sıkça sorulan sorular
Bu araç hukuki tavsiye mi veriyor?
Hayır. Bu araç bilgilendirme amaçlı bir tahmindir; hukuki tavsiye, görüş veya garanti değildir. Gerçek süreniz tebliğ tarihine, sürenin durması veya kesilmesine ve dosyanızın ayrıntılarına bağlıdır. Süre kaçırmamak için mutlaka bir avukata danışın.
Zamanaşımı süresi durur veya kesilir mi?
Evet, zamanaşımında durma ve kesilme mümkündür; örneğin dava açılması, icra takibi başlatılması veya borçlunun borcu ikrar etmesi süreyi keser ve süre yeniden işlemeye başlar. Hak düşürücü sürelerde ise kural olarak durma/kesilme olmaz. Bu araç bu istisnaları hesaba katmaz; bu yüzden sonucu bir avukata teyit ettirin.
Birden fazla süre varsa hangisi geçerli?
Trafik ve haksız fiil gibi taleplerde hem kısa (öğrenmeden işleyen) hem uzun (olaydan işleyen) bir süre bulunur; somut olayda hangisinin belirleyici olduğu olayın koşullarına göre değişir. Araç ihtiyatlı davranıp en yakın/en kısa süreyi esas alır, ama bağlayıcı değerlendirme avukatınıza aittir.
Trafik kazasında ceza zamanaşımı süreyi nasıl etkiler?
KTK uyarınca, fiil aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa ve o suç için öngörülen ceza zamanaşımı daha uzunsa, tazminat talebinde bu daha uzun süre uygulanır. Bu, ölümlü veya yaralamalı kazalarda hak düşmüş gibi görünen taleplerin hâlâ açılabilir olmasını sağlayabilir; bu yüzden 'süre doldu' sonucunda dahi danışın.
Sınır dışı veya deport kararına ne kadar sürede itiraz edebilirim?
Sınır dışı etme kararına karşı süre çok kısadır ve kaçırılması ağır sonuç doğurur. Bu tür kararlarda gün bazında hareket etmek gerekir; kararı aldığınız anda vakit kaybetmeden bir avukata başvurun. Aracın verdiği süre yaklaşıktır, bağlayıcı değildir.
Süre dolmuş görünüyorsa hâlâ bir şey yapabilir miyim?
Belki. Sürenin durması/kesilmesi, ceza zamanaşımının uygulanması veya olayın koşulları nedeniyle talebiniz hâlâ açılabilir olabilir. 'Dolmuş olabilir' sonucu kesin bir ret değildir; dosyanızı bir avukata inceletmeden vazgeçmeyin.
Yurt dışındayım, davayı Türkiye'de açabilir miyim?
Evet. Çoğu yabancı müvekkil uzaktan talimat verir ve bir Türk vekâletnamesiyle avukatına işlemleri yürütme yetkisi tanır; böylece seyahat etmeden başvuru, dava ve takip sizin adınıza yapılır. Deliller de çoğunlukla sizin adınıza toplanıp sunulabilir.
