الحصة المحفوظة ودعوى إنقاص التبرعات والوصايا (Tenkis) في تركيا للورثة الأجانب
وفقاً للمادة 43 من القانون الدولي الخاص التركي (MÖHUK رقم 5718)، تخضع العقارات في تركيا للقانون التركي حصراً. إذا كان هناك تصرف أو وصية تتعدى على الحصة المحفوظة (saklı pay)، يحق للورثة إقامة دعوى التخفيض (Tenkis) خلال مهلة سنة واحدة.
Yabancı Unsurlu Mirasta Uygulanacak Hukuk: MÖHUK m. 43 Kuralı
Yabancı uyruklu bir kişinin vefatı veya Türk vatandaşının yurt dışındaki mirasçıları söz konusu olduğunda, hangi hukukun uygulanacağı 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 43 ile düzenlenmiştir.
MÖHUK m. 43 açık bir ikili ayrım öngörür:
- Taşınmaz Mallar (Gayrimenkuller): Türkiye sınırları içerisinde bulunan arsa, daire, bina, tarla gibi taşınmaz malların miras yoluyla intikali ve tasarruf kuralları münhasıran Türk Hukukuna tabidir (Lex Rei Sitae). Muris hangi ülke vatandaşı olursa olsun, Türkiye'deki gayrimenkuller için Türk Medeni Kanunu hükümleri uygulanır.
- Taşınır Mallar (Banka Hesapları, Şirket Hisseleri, Nakit, Araçlar): Ölen kişinin vefat anındaki milli hukukuna (vatandaşı olduğu ülke hukukuna) tabidir.
Türkiye'deki gayrimenkul varlıkları bakımından murisin kendi ülkesinde düzenlediği vasiyetname, Türk hukukundaki saklı pay kurallarını ihlal ediyorsa, Türkiye'deki taşınmazlar özelinde Türk mahkemelerinde tenkis davası açılabilir.
Aşağıdakilerden hangisi sizin miras durumunuzu tarif ediyor?
Saklı Pay Nedir ve Mirasçıların Yasal Oranları Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu, miras bırakanın malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini sınırsız bırakmamıştır. Belirli yakın akrabaların (altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş) mirastan mutlak surette alması gereken asgari paya saklı pay (mahfuz hisse) denir (TMK m. 505).
TMK m. 506 uyarınca güncel yasal saklı pay oranları şu şekildedir:
| Mirasçı Sıfatı | Yasal Miras Payı (TMK) | Saklı Pay Oranı | Tereke Üzerindeki Net Saklı Pay |
|---|---|---|---|
| Altsoy (Çocuklar, Torunlar) | Eş ile birlikte 3/4; tek başına 1/1 | Yasal payının 1/2'si (%50) | Eş varsa 3/8; eş yoksa 1/2 |
| Sağ Kalan Eş (Altsoy ile) | 1/4 (%25) | Yasal payının tamamı (1/1) | 1/4 (%25) |
| Sağ Kalan Eş (Anne-Baba ile) | 1/2 (%50) | Yasal payının tamamı (1/1) | 1/2 (%50) |
| Anne ve Baba | Altsoy yoksa mirasçı | Yasal payının 1/4'ü (%25) | Anne 1/8, Baba 1/8 |
| Kardeşler | — | Saklı payı YOKTUR (2007'de kaldırıldı) | 0 (Tasarruf edilebilir) |
Tenkis Davası Nedir ve Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir?
Tenkis davası (TMK m. 560), miras bırakanın tasarruf edilebilir kısmı (tasarruf nisabını) aşarak saklı paylı mirasçıların hakkını zedeleyen ölüme bağlı tasarruflarının (vasiyetname, miras sözleşmesi) veya sağlararası karşılıksız kazandırmalarının (bağışlama vb.) yasal sınıra indirilmesini sağlayan yenilik doğurucu bir eda davasıdır.
TMK m. 565 uyarınca tenkise tabi tutulabilecek sağlararası kazandırmalar şunlardır:
- Miras bırakanın mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yaptığı kazandırmalar,
- Geri alınması koşuluyla yapılan bağışlamalar veya vefattan önceki 1 yıl içinde yapılmış adet üzere olmayan bağışlamalar,
- Miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak (mirastan mal kaçırmak) amacıyla açıkça yaptığı devirler (zaman sınırlaması olmaksızın).
Detaylı miras hukuku süreçleri ve yabancı unsurlu ihtilaflar için miras avukatı sayfamızı inceleyebilir ve miras payı aracımız üzerinden hesaplama yapabilirsiniz.
Tenkis Davasında Hak Düşürücü Süreler: 1 Yıl ve 10 Yıl Kuralı
Tenkis davası genel zamanaşımı kurallarına değil, Türk Medeni Kanunu m. 571'de düzenlenen hak düşürücü sürelere tabidir. Hak düşürücü süreler hakim tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır.
- 1 Yıllık Nispi Süre: Mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açılmalıdır.
- 10 Yıllık Mutlak Süre: Vasiyetnamelerin açıldığı veya diğer tasarrufların (sağlararası bağışlama) yapıldığı tarihten itibaren her halde 10 yıl geçmekle dava hakkı düşer.
Yabancı mirasçılar Türkiye'deki gayrimenkuller üzerinde saklı pay hakkına sahip değildir.
MÖHUK m. 43 uyarınca Türkiye'deki taşınmazlar doğrudan Türk hukukuna tabidir. Yabancı mirasçılar Türk vatandaşları ile tamamen eşit saklı pay haklarına sahiptir.
Yabancı ülkede açılan vasiyetname doğrudan Türkiye'deki taşınmazları kapsar ve saklı pay çiğnenebilir.
Yabancı vasiyetname Türk hukukunun emredici saklı pay oranlarını çiğneyemez; tasarruf nisabı aşıldığında Türkiye'deki taşınmazlar için tenkis davası açılır.
Yabancı Veraset İlamının Türkiye'de Tanınması ve Apostil Şartı
Yurt dışındaki bir mahkeme veya noterden alınan veraset ilamı (mirasçılık belgesi), Türkiye'deki tapu müdürlüklerinde veya bankalarda doğrudan kullanılamaz.
Hukuki gerekçe şudur: Yabancı mahkeme veraset ilamları 'çekişmesiz yargı' (hasımsız) kararı niteliğinde olduğundan, MÖHUK m. 50 kapsamındaki klasik tenfiz davasına konu olamazlar. Bu nedenle izlenmesi gereken iki yoldan biri seçilmelidir:
- Türk Mahkemesinden Mirasçılık Belgesi Alınması: Yabancı mirasçılar, yetkili Türk Sulh Hukuk Mahkemesine veya noterliğe başvurarak (nüfus kayıtları ve apostilli vefat belgesi ile) Türkiye'deki tereke için Türk hukukuna uygun veraset ilamı çıkartır.
- Konsolosluk ve Apostil Tasdiki: Murisin ve mirasçıların yabancı resmi makamlardan aldığı doğum, evlilik ve ölüm kayıtlarının Lahey Sözleşmesi kapsamında Apostil şerhi taşıması ve yeminli Türkçe tercümesinin noter tasdikli olması zorunludur.
Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'deki geçerliliği için tanıma ve tenfiz avukatı bölümümüzden ek bilgi alabilirsiniz.
Türkiye'deki Terekenin Tespiti ve İntikal Süreci (Tapu ve Bankalar)
Yabancı mirasçıların Türkiye'deki terekeden haklarını alabilmeleri için adım adım şu idari ve adli süreçler tamamlanır:
- Terekenin Tespiti Davası (TMK m. 589): Murisin Türkiye'de bilinen veya bilinmeyen gayrimenkulleri, banka hesapları, kiralık kasaları ve araçları Sulh Hukuk Mahkemesi aracılığıyla resmen sorgulanır ve tedbir konulur.
- Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi (7338 s. Kanun): Mirasçılar, ölüm tarihinden itibaren kanunda öngörülen sürelerde (mirasçı ve murisin yurt dışında olması durumuna göre 4 ila 8 ay) vergi dairesine beyanname verir. Vergi ilişiği kesilmeden tapuda devir yapılamaz.
- Tapu İntikali ve Tescil: Veraset ilamı ve vergi ilişik kesme belgesi ile ilgili Tapu Müdürlüğüne başvurularak elbirliği mülkiyeti veya paylı mülkiyet tescili gerçekleştirilir.
Miras vergisi oranlarını ve istisna limitlerini öğrenmek için veraset ve intikal vergisi hesaplama aracımızı kullanabilir, sürecin yürütülmesi için iletişim sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Saklı pay oranlarını, tenkis davasının şartlarını, tenkise tabi kazandırmaları ve 1-10 yıllık hak düşürücü süreleri düzenler.
Yabancı unsurlu mirasta Türkiye'deki taşınmazlar için Türk hukukunun uygulanacağını ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisini hükme bağlar.
Miras yoluyla intikal eden mallar için vergi beyannamesi sürelerini ve kademeli vergi oranlarını düzenler.
Terekenin paylaşılmasına ve tenkis davalarına ilişkin kesin yetkili mahkemenin ölenin son yerleşim yeri mahkemesi olduğunu düzenler.
Yabancı mirasçılar için dava ve intikal öncesi kontrol listesi
Türkiye'deki tereke intikali ve tenkis davası açmadan önce hazırlanması gereken temel resmi belgeler şunlardır:
الأسئلة الشائعة
Yabancı uyruklu mirasçılar Türkiye'deki miras için tenkis davası açabilir mi?
Evet. MÖHUK m. 43 uyarınca Türkiye'deki taşınmaz mallar Türk Medeni Kanunu'na tabidir. Yabancı mirasçılar Türk vatandaşları gibi TMK m. 560 kapsamında tenkis davası açma hakkına sahiptir.
Tenkis davasında 1 yıllık hak düşürücü süre ne zaman başlar?
1 yıllık süre, saklı paylı mirasçının saklı payının zedelendiğini (tasarrufun varlığını ve içeriğini) fiilen öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Yabancı mahkemeden alınan vasiyetname Türkiye'deki gayrimenkulleri nasıl etkiler?
Yabancı vasiyetname şekil yönünden geçerli olsa dahi, Türkiye'deki gayrimenkuller üzerinde Türk Medeni Kanunu'nun emredici saklı pay oranlarını aşamaz. Saklı pay ihlal edilmişse vasiyetname tenkise tabi tutulur.
Miras intikalinde veraset ve intikal vergisi oranı nedir?
7338 sayılı Kanun uyarınca miras yoluyla intikallerde vergi oranları matraha göre basamaklı olarak %1 ile %10 arasında değişmektedir. Her yıl güncellenen yasal istisna tutarı düşüldükten sonra vergilendirme yapılır.
